This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world’s books discoverable online.
It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge thafs often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book’s long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
-l· Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google’s system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
-I- Maintain attribution The Google “watermark” you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
-I- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is stili in Copyright varies from country to country, and we can’t offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book’s appearance in Google Book Search means it can be used in any manner any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google’s mission is to organize the world’s information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world’ s books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at|http : / /books . google . com/
rj3
AVIS IMPOBTANT,
IVaprte ane dealois provide ntielles qui rdgissem le monde , raremeol les ceovres au desaus de ronlinaire se feni at eoalradfcUoat plus 00 moins feries ei ik mbrenses. Les Atelien Calholiquet ne poovsfent gu^re ^chapper ϊ re cachet divin de leor ulilitd. Tantdt on a ηίέ leur exiatence oii ieur importaace; tautotun a dit qo'ilt ciaieiit fermt*s 00 qu'ils allaient T^tre. Cependant iis poorsuivriu leur carri^re depuis 21 ans, el les prodnciioos qui eu Sfirinit deviennent de plus en plus graves el M>ignέes : aosst paraiNt certain qu*k moins d*^v^nemenls qu'aurune prodem e homaine ne saiirait pr^voir ni emp^cher. res Aleliers ne se fermeronl que quand la Bibliothiaue du €1^τ^έ sera terminue en ses 2,000 volumes in-i*. Le passe parail un sAr ganni de Tavenir, pour ce qu'il j espAVerou a craindre. Gcpendaul. p:irmi les ralomnies auxqiielles iis se soni iroovds en bulle, if en esi oeox qui onldie conti- nuelleineiit repAlees, parce qu*(*tani plus capitales, leur eiTel enlrainail plus de consAquences. De petila et ignarea concurreiits se soni donc aehaniAs, par leur rorrespondance ou leurs voyageurs , k rApAter partooi qae nos Ldilions Alaieiit mal corrigees el roal imprimAes. Ne pouvanl altaquer ie foiid des Ouvrages, qui, pour la pluparl, iie soni que les rhers-d’ceuvre du Callioiicisme rrcoiiiius pour leis dans lousles lemps el dans lous les pays, il Tallait hieo se rejeier sur la forme dans ce qu’elle a de plus surieux , la correciion el Timpression ; en elTel, les chers-d^osuvre niAme n*auraienl qo'iine denii-valeor, si le texte eu Atait inexaclou iliisible.
11 est IrAs-vrai que, dans le principe, un succAs inool dans les fastes de la Typographie ajanl fersA r£dileur do recourir aux mAcaniques, aiin de niarcher plus rapidenienl eide donner les ouvrages k moindre prix, quatre volumes du dooble Coun d*Ecriture sainte ei de Thiolegie furent lirAsavec la correciion iiisuffisanle donnAe dans les impri- meries ϊ presque lout ce qui s*Adile; il esi vrai aussi qirun cenam nombre d*aulres volumes, apparlenanl li diversos Vnbliealions, rorent imprtmAs ou trop noir ou Irop nlanc. Mais , depuis ces lemps AloignAs, les mAcaniques ont eAdA ie travali aux presses A bras, el Pimpression qui en sort, sans Alre du luxe , aliendu que le luxe jureraii dans des ouvrages d*one lelle naiure, est parrailemeiil convenable sous lous les rapporls. Quam k la correciion, il est de Cail qu*elle it*ajamais AlA poitAe si loin dans aucune Adiiion ancienne ou contemporaine. Etcommenl en seraii-il aiitreoieot, sprAs toules les peines el toutes les dApenses que nous subissoiis pour arriver k purger nos Apreoves de lootes laolesT L’babilnde, en lypograpbie, mAme dans les meiileures maisons, esi de ne corriger que deux Apreuves et d*en confcrer uue iroisiAme avec la seconde, sans avoir prAparA en rien le manuscril de leuleur.
Daos les Atelien Calhotiquee la diiTArence est presque incommensorable. Au moyen de correcteurs blanchis sous le barnais et doni le coop d'cDil typographique est sans piiiA pour les faules, on commence par prAparer la copie d'i>n bottl k Taulre sans en exeepler un seui mot. On Iit ensuite en premiAre Apreiive avec la copie ainsi preparAe. On lil en seconde de la mAme maniAre, mais en collalionnant avec la premiAie. On Tail la mAme cbose en lierce, en colla· lionnant avec la seconde. On agil de mAme en quarie, en collaliotinanL avec la tierce. On renouvelle la mAme opA- ralioo en quiiile, en collationnant avec la quarie. Ces coHalionnemenls onl pour but de voir si aucune des fautes signalAes au biireau par MM. les correcteurs, sur la roarge des Apreuves, n'a AchappA k MM. les corrigeurs sur le marbre elle roAial. AprAs ces cinq lectores eniiArss contrdIAes 1'une par Taulre, el en debors de la prAparalicn ci-dessos menlionnAe.vienl une rAvisiou, el souvenl il en vient deux ou Irois; puis Γοη cliche. Le clichage opArA, par eonsAqoeiH la poreiA dn lexle se irouTant immobilisAe, on fait, avec la copie, une nouvelle lecture d*on boul de ΓΑ- preove k Taetre, on se livre k une nouvelle revision, et le lirage n'arrive qu*aprAs ces innorobrabtes prAcaulions.
Aosst y a l-il a Monlreugedes correcteurs de lentes les ualions el en plus grand nombre que dans vingt-cinq Impriraeries de Paris rAuoies 1 Aussi encore. la correciion y coAte-t-elle autant que la coroposilioo, tandis qu'ailleurt elle ne coAleqiie ledixIAme I Aus«ienfln, bien que Tasserlion puisse parallre lAmAraire, Texaclilude obienue par lanl de frais ei de soins, fait-elle que la pluparl des Kilitions des Atelien Catlioliques laissenl bien loin derriAre elles eeiles mAme des cAlAbres BAn^dicliiis Mabillon el MouUaucon el des cAIAbres JAsuiles Pelau el Sirmond. Que Ton compare, en eifet, nlmporle quelles feuilles de leurs Aditions avec eeiles des ndires qui leur correspondenl, en gree comme en lalin, on se oonvaincra que Tinvraiscmblable csi unc rAalile.
D'ail;eiir?, ces savants Aminents^ plus prAoccupAs du sens des texies que de Ia parlie typographique el n*Atant poiiit correcteurs de profession, lisaient, noii ce que poruienl les Apreuves, mais ce qui devail s*y irouver, leur nante iiitelligence suppleant aux faules de TAdilion. De plus le» BenAdiciins, comme les JAsuiies, opAraieol presque toiijoiirs sur des manuscrils, cause perpAluelle de la rnultiplirilA des faules, pendant que les AteUen Calhotiquee, doiil le propre eslsurtoul deressusdler la Tradilioti, n'operent le plus souveol que sur des imprimAs.
Le R. P. De Bucb, JAsuile Bollandisie de Bruxelles, urnis t crivail, il y a quelque lemps, iTavoir pu tronver en dix-bnit mois d'Alude, une eeule faute dans oolre Patrologie latine. H. Deiizinger, professeur de ThAologie k TU ut vertilA de Wiirzbourg, el M. Beissmann, Yicaire General de la rnAme ville, nous mandaient, k la date du i9juille. n'avoir pu Agalemeni sorprendre tme eeule fonte, soit dans le lalin soii dans le grec de notre double Patrologie· ΕιιΠη, le saranl P. Pilra, BAnediciin de Solesine, et M. Boneliy, direcieur des Annalee de philoeophie chritienne, mis ao dAfl de nous convaincre d*une seule erreur lypograpliique, ont AtA forcAs d'avouer que nous n'avioos pas irop prAsumA de notre parfeite correciion. Dans le Clerge se irobvent de bons lalinistea el de bons bellAnisles, ei, ce qui esi plus rare, des nomroes IrAs-posilifs el it As-praliques, eh bien ! nous leur promellons une prime de 29 cenlimes par ebaque faule qu'ils dAcouvrironl daos n'imporie iequel de nos volumes, surlonl dans les grecs.
MaIgrA ee qui prAcAde, TEdileur des Coun complete, sentanl de plus en plus Vimporlance el mAme la nAcessilA d’nne correciion Mrfaite pour qu*uo ouvrage soii vm-ilablemeni utile et esllmable, se livre depuis plus d*un ao, et est resolu de se Uvrer jusqu*k la Qn k une opAralioo longue, pAnibie el coOleuse, savoir. la rAvisiora emiAre et ttiiiverselle de ses innomhrables cHchAs. Ainsi cbacun de ses volumes, au fur el k mesure mTii les remet sous presse, csl corrIgA mot pour mot d*un boul k Taulre. Quaraoie hommes y soni ou y seroot occupes pendant 10 ans, el nne somme qui ne saurail Alre moindre d*un demi million de franes est consacree k cei important contrAle. De ceiie naniAre, les Publtealions des Ateliere Calhotiquee, qui dAJk se distinguaieol enlre toules par la supAriorilA de leur correetion, n*auront de rivales, sous ce rappori, dans aucun temps ni dans aucun pays ; car qqel est TAdtleur qoi poorrail et voudrail se livrer APRES CODP k des travaux si gigantesques et dun prix si exorbiUnl? Il laut certes Alre bien pAoAlrA d*une vocalion divine k cel eflel, pour ne reculer ni devant la peioe ni devanl la dApense, aurtnnt lorsque TEurope savante proclame que jamais volomes n*onl AiA AdiiAs avec lani d'exaclilude que ceux do la Bibliothitiue universelle du Clergi. Le prAseiil volume est du nombre de ceux rAvi^, el lous ceux qui le seronl k Taventr porteront celte note. En consAquence, pour juger les produclions des Ateliere Calhotiquee sous le rapport de la correciion, il ne fandra prendre que ceux qui porteront en lAle Tavis Ici iracA. Nous ne reconnaissons que celte
edlUonelcel *
immobillsali I
car on a irouve ie moyen do le corriger jusqul
par des Grecs, le I.alln et le Fran^ais par les premiers correcteurs de la capiiale en ces langues. ,
Nous avons la con^olalioo de pouvoir finlr eel avie par les rAflexions suivanies : Εηβη, noire exemple a uni par ebranler les grandes publicatlons en Italie, eo Allemagne, en Belgique et en France, par les Canone grece de Rome, le Gerdii do Naples, Io SaUtt T hornae do Parme, VEncyclopAdie reiigieuee do Muuieb, lo recuoil des diclarattone dee ritee de Bruxelles, les BolUmdielee, le Siwrc* et le SpieiUge de Paris. JusquMci, on n’avail su rAlroprimer que des ouvrages de courie haleiue. Lea in-4·, ού s*engloullssenl les in-Iblio, bi»ienl pepr, et pn n omiI y toucher, par crainle de se noyer dans ces abimes sans fond et sans rives; mais on a flni par se ri^uer k nous imiter. Bien plus, S0U.H notre impulsion, d*aulres Ediieiirs se prApareut ao Bullaire oniversel, aux Deettione de toules les Congregalions, k une Biographie el k une Uieloire gAnerale, etc., elc. Malbeureusement, la pluparl dea Aditions dAja falles on qui se font, soni sans anlorilA, parce qo'eires soni sans exaclilude ; la correciion semble en avoir Ale faile par des aveogiw, •oit qn'on n'en ait pas senii la graviiA, soli qa*on ait recnlA devant les frais; mais patience I une reproducuon correcte surgira bieniAl, ne fttl-ce qu’k Ia lumiAre des Acoicsqul se soni finies ou,qm se feronl eucore.
correciion, il ne fandra prendre que ceux qui porteront en lAle 1 avis ici irace. «ous ne reconnaissons que ceue B el eeiles qui suivroiit sur nos plaricbes de mAlal alosi corngAes. On croyail aotrefeis eue la slArAolvpie Nllsali les fanles, aliendu qiTun clIchA de mAla! n*eslpoinl Alaalique; paidu loul, il iulrodoil U perfeclion, i a irouve le moyen de le corriger jusqu’k exlinclion de faules. L'HAbreu a AlA revu par li. Dracb, le Grec
. TRADITIO CATHOLICA.
SMCVLVU r, ANNUS fcS8.
ELENCBDS
AUCTOaUM ET ΟΡΕλΟΜ <]!IH UT «OC Τ6·0 LXXnil COWTIIfENTUH»
THEODORETUS CYREttSIS EPISCOPUS.
Branisles seu Polymorfibus. coi. 27
Demonstrationes per syllogismos quod immutabilis iit Deus Verbum. 318
Compendium hereticarum ibbularum. 335
De Providentia. 355
Grfficarum affectionum curalio, ex edit. Oxon. anni 1839. 775
Libellus conira Nestorium. 1153
Librorum XXVII adversus varias propositiones Argumenta, ex Pbotii Bibliotheca. 1163
De Trinitate. 1167
Epistols 1171
Reprehensio duodecim AnaUiematismorum Cjrilli. 1493
Index peculiaris in Theodoreti Therapeuticam. 1495
.···· I · · * 4
, l ··?
Parisiis. — Ex Typis J.-P. HIGNE.
11 JOAXN. LUDOV. SCnULZII PRAEFATIO. 12
€t Epiphauio comparare, et quae a PetaTio,Mas&aeto, Grabio, Cotelerio aliisque jam utiliter obserrata erant, in usus nostros convertere. Prolixiora inde enata sunt scholia, et non dubitavimus passim a leciioiie «di* tionis Sirmondianse deflectere, ut pag. 554, et alibi.
Textum Grxeum praestanlissimamm de Providentia orationum comparavimus cum editione mere Graeca Parisiis ann. 1569, in-8, typis exscripta, et in subsidium vocavimus interpretationem Latinam Rodoiphi Gualtheri, qum ibid. ann.N57i, iii-6, prodiit. Utriosque editionis coptam nobis fecit Rev. Schmidt, sa* erorum apud Dobrizenses antistes, cui publice agendae' sunt gratiae. Sirmondi textum passim integritati suae restituere licuit, supplendo quae omissa, >«orrigendo quae minus lecte expressa erant, ut pag. 547.
Cum ad duodecim libros De curandis 'Graecorum aTTeclionibus veniremus (e), baud negligendae fuerunt Fulvii Ursini emendationes ex antiquis potissimum libris collectae, quas Garnerius exhibuit in Auctario suo, pag. 595-456. His Ursini Collectaneis sic usi sumus, ut quae notatu digniora sunt in scholiis nostrtSf Kttera U praemissa, paucis 'complecteremur. His accesserunt variae lectiones e duobus codicibus Floren- tinis desumptae. Sylburgii editione, quae Heidelbergae ann. 1594, in-fol., prodiit, frui demum licuit, cum tres priores libri jam typis exscripti essent. Constitueramus quidem ea quae ad hos libros reliqua sunt, hoc loco supplere ; sed ob temporis et loci angustiam consilhim illud mutavimus. Aptior his aliisque Supple- mentis locos erit in tomo quinto.
Quae de Appendice dicenda essent, Jam monuimus, pag. 1041. Dc ordine autem, quo Epistolae Theodo- foli in hoc volumine dispositm sunt , dicet V. V, Jo. Aug. Noesselt, cui plurimas debemus gratias pro eximio studio quod in adornando tomo tertio posuit, cujus partem Epistolae illae constituebant. Quod reli- quum est Deum T. 0. M. precamur, ut hos labores in sui nominis gloriam cedere jubeat. Dab. Ilalae in acad. Frid. d. u Maii, A. R* S. MDCCLXXn.
COROLLARtUM J. A. NOE^SSLTJ.
In recensendo textu Epistolarum Theodoreti, quae sunt in hunc tomum e tertio 'Sirmondiano translatae, primum adhibuimus lectiones eas, quae ipse Sirmondus e codice Neapolitano acceperat; porro curo quam- piurimae epistolae sive Theodoreti sive aiioTum, etiam alibi, sive Graece sive Latine versae, ut in concilio- rum corporibus, in Operibns Harii Mercatoris, in Baronii Annalibus, exstent, harum quoque editionum diversitatem diligenter contulimus; denique beneficio illustris viri, Ad. Franc. KoUarti , obtinuinius e bibRothdca Caesarea Viudobonensl exemplum accurate descriptum epistolae Theodoreti ad Joanuem Germaniciae episcopum (cui locum 147 dedimus) alteriusque ad Euphratesiae monachos (n. 151), quam ad edendum frustra Garnerius expeiierat ; ubi contigit nt homo Graecus, cui describenda tradlia esset epistola , in percurrendo codice etiam aliis ex epistolis discrepantes leaiones, qnanquam paucas, excerperet, quas omnes Ylndobonenses appellare solemus. De Auctario Garnerii, cujus ordinem secuti sumus in epistolis Sirmondians editioni adjectis, textum multis inquinatam vitiis, versionemque Latinam eastigaviraus; ubi Graeca perierant, exhibuimus veterem Latinam interpretationem. Neque tamen placuit illas' addere epistolas Theodoreti, quae in celeberrimo Synodico Irenaei servatae fuerunt ; nam illud ipsum vidi,repelilum esse a Gamerio in dissertatione quinta Auctarii de Theodoreti et Orientalium causa, cujus, ex editione Ifemsiana locupletandae repetendaeque tomo quinto operam Theodoreti, spem fecit Schulzius V. V., m quo volumine repetemur etiam commentarii, quibus Garnerius omnes fere Theo- lioreti epistolas a se Sirmondoque editas illustravit.
(c) Egregfi hajut operis recensionem adhibuimos, quam dociissimus Anglus Thomas Gaisford Oxonii aiiuo 1839 edendam curavit. Edit. Pats.
45 TETERUM RECENTIORUMQUE
€SrffCds ‘Itbros de Ί5ρι rituali Giiecarum affectionum medicina Latinos feci. Ad hoc vero 4H«4 wc ctiirni invitavit, φκκΙ ex his studiorum meorum laboribus sperabam, cum certissima officii mei ratione, aliquam Christianae 'Ecclesiae utilitatem coDiancl^m fore. Quae profecto latiore ambitu sese fundat necesscOsl, ubi ^ sedis apostolicae majestas dedicatis sibi libris auctoritatem roburque adjungit. Gaeterum Theodoretus ^ hic ad usque Theodosii Junioris tempora supervixit. Quae sane ipsa maximis suis virtutibus honestavit, i Probus enim doctusque homo, quales ea tempestate plerique omnes episcopi viguerunt, quibus artibus ad episcopalem thronum assumptus est, eas cum ingenii sui laude magnaque Ecclesiae utilitate semper exercuit. Complures enim Scripturae sanctae libros commentariorum facibus illustravit. Tum et historiam de Ecclesiae statu conscripsit, orsus «ib Arii persecutione ; decemque pneterea Re divina Providentia libros edidit. Quos autem nuper ipse in Latinam linguam converti, tametsi contra sui temporis infideles Graecos gentesque conscripsit, tamen non minus ad haec quoque tempora omnemque posteritatem pertinere putanda sunt, quam quae olim ab Apostolis aliisque Patribus scripta, ad praesentis Ecclesiae doctrinam» nostracque vitae institutionem scripta esse cognoscimus. Equidem non sine Dei consilio factum puto, quod hos mihi Theodoreti libros JoannesFranciscus Picus, .princeps aetatis nostrae doctissimos, indicarit, meque ut Latinos facerem magnopere adhortatus sit. Etenim sicut olim, cum Pbiloslrati de Apollonio Tyaneo historia typis excusa in vulguro prodiit, ego Caesariensis Eusebii librum mihi ab Joanne Lascari indic:atum Latinum feci, qiii contra venenum Philostrati antidotum quoddam esset, ne quis videlicet, ejus fabulosa historia circumventus, Pythagorici Hieroclis exemplo, Apollonium Tyaneum parem Jesu Christo facere auderet, sed veneficumliominem planiimque agnosceret : ita nnne quoque, cum Platonem Graece impressum circumferri audiam, cujus quidem philosophi singularis est eloquentia, sed plurimis tamen locis perniciosa Christianae Ecclesiae semper fuit auctoritas et doctrina, non ab re fecisse me putem, qiiiiibros eos Theo- doreti Latinos fecerim, quibus et Platonis et multorum praeterea philosophorum pugnantes sibi maximis de rebus sententiae, perniciosaque instituU humanae vitae moribus proderentur : ut evitare nostri possint quae apud philosophos noxia esse cognorint, majorique pietate atque ardentiori studio sacris legendis Litteris inhaerescant. MarsiliusFicinus, qui, proavi tuiJiberalitate adjutus, Platonem saeculi nostri hominibus ac Plotinum Xatinos fecit, saepius mihi dicere inter loquendum solebat, factum providentia Florentini praesulis Antoniiii, quominus e Platonis lectione, quam inde a pueris summopere adamavit, in perniciosam haeresim prolapsus 'fuerit. Bonus enim pastor , cum adolescentem clericum suum nimio plus captum Platonis eloquentia cerneret, non ante passus est in illius philosophi lectione frequentem esse, quam eum dtvi Thomae Aquinatis qualuor libris contra gentes conscriptis, quasi quodam anlrpbarmaco praBmuniret· Cur autem non his quoque temporibus in tanto litterarum Graecarum studio, politiorisque philosophiae desiderio, abs te, beatissime Pater., tuisque a ministris, pari aliqua ratione -consulendum grogp tuo eustimemus ? Ego vero tanto nunc majore studio, tibi tuisque omnibus evigilandum puto, quanto msyores diaboli rugientis insidias idcirco formidare debemus, quod te praeside populi Christiani, quem non turpis ambitio, sed explorata virtus. Reique providentia in Petri solio collocavit, magna passim exspectatio est» religionem. Udem, probitatem» liberalesque artes jure quodam postliminii, de situ ac diuturnis lejiebris in nitorem candidissimum redituras T Ne itaque inimicus homo tam bonae segeti zizania sua commisceal» quae meae partes fuerunt, non meae quidem, quae minus auctoritatis habiturae erant, sed doctissima Theodoreti monumenta studiosis omnibus legenda proposuL Quibus qui legendis oculos animumque admorint, tam multjplici rerum cognitione plenos Invenient, ut facile confessuri sint, nullos eum poetas, nullos oratores, nullos historicos, nullosque praesertim philosophos latuisse : nullusque tam doctus sit« homo, qui ex ejus lectione nova sibi atque inaudita quamplurima non sit accepturus. Quodsi, ut Plinius quoque testatur, nullus tam malus est liber, quin ex eo boni aliquid capi possit, quam denique charas esse ille omnibus debet, qui maK quidem nihil apportat, sed explosa gentium falsltate puram nobis religionem pollicetur ac praestat !
\
Photius in Bibliotheca, codice xlm.
Lecti sunt Tbeodoreii libri tres. Titulum praefe- runt Eranisles seu Polymorphut. Horum primus Deum Verbum immutabilem esse docet, alter in- confusam unionem esse, tertius impatibilem esse Ileom Verbum. Accedit quartus, in quo syllogismis idem argumentum tractat.
' Nicephorujf Ub, xiv
Item libri tres de divinis dogmatibus, quos per dialoaum conscripsit.
ΆνεγνώχΟηΦαν Θεοδωρήτου λδγοι τ ρείς* Έραηστής ή ΠοΛύμορφος Ιφβρον έπιγρηφήν* ών ύ μίν πρώτος, oxi Ατρεπτος δ βεδς Αδγος* ό δεύτερος, δτι άούγχυτος ή δνΐϋΦΐς* ό τρίτος, δχι άπαθής 6 θεδς Λδγος. *Ετι χα\ τέταρτος, έν φ συλλογισμούς τής αύτής ύποθέσεοις ύπερασπίζεται.
Historioe, cap. 54.
*Οσαύτως xat λύγοις τρισ\ περ\ θειων δογμάτων* οΓπερ αύτώ διαλογιχώς συνετάχΟησαν.
17
TESTIMONIA..
ί8
DE UBIUS UMRETlCABm FABVLARVit.
Photius in Bibliotheca, codice isi.
*Ανβγνώσ6η Θεοδώρητου Κόρου χατά των αΕρέβεων, Α των Αι:6 ££μωνος άρξαμένων, χαΐ μέχρις &ν έχεΤνος τήν άχμήν χατείληφε, τήν βλάστην προβαλλομένων, ΗροσφωνεΙ ταυτα ΣποραχΕφ, εΕς αΓτησιν της τοιαό- της φιληχοΐας χατοΜτάντί* κατέρχεται δέ μέχρι ΡΓεστορίου, χαΐ της αΕρέβεως αύτου, Αχρατον αύτου χαταχέων τδν Ελεγχον. Πρδειαι δέ χαΐ μέχρι της Κΰτυχιανης αΕρέσεα>ς· Έν δλτψ ε' λέγφ (τοσουτοι δέ δντες τδ βιβλΕον τυγχάνουσιν), των 6εΕων χα\ δρθων δογμάτων τΐ^ν Επιτομήν , Εν παραθέσει πρδς τάς αΕρετιχάς άδυλεοχΕας, τδ έ^γχυτον αύτών χαΐ χαθαρδν Επιδεικνύει» χαΐ άμώμητον. *Έστι δΕ φράσιν οαφής χα\ Απέριττος.
Lectus Theodoreti episcopi Cyri liber contrt li»- reses, quotquot a Simone Mago ad ipsius usque jani confirmatam aetatem germinarant. Dedicat huiic Sporacio postulanti talia audire. Pergit porro usque ad Nestorium, ejusque haeresin, cujus miram fundit reprehensionem» ad Eutychianam quoque progre- diens haeresin . In quinto vero li hro (tot enim hoc oput conficiunt) divinorum rectorumque dogmatum epi- tome, comparatione cum haereticorum fabulis facta, quam non confusum prae illis» sed sincerum atque irreprehensibile catholicum dogma sit, demonstrat. Stylus huic perspicuus, minimeque redundans.
Theodorus abbas et philosophus, in argumento synodi Ephesinee,
EI Λ βούλεται τις γνωναι, δτι Θεοδώρητος χα\ Quod si quis nosse velit exosam valde Tbeodo- λίαν Εμίσει Νεστόριον, άναγνφ τδ περ\ των αΕρέσεων reto fuisse Nestorium, libram de haeresihus a Thee- «δτφ Θεοδωρήτφ γεγραμμένον βιδλΕον. doreto ipso scriptam legat.
Nieephorus libro xiv Hist., cap, S&.
Ka\ χατά πασών των αΕρέσεων Ετερον, δ ψεύδους Adversas haereses omnes volumen alteromi quod χολ έΰΙηθεΕας Επιγράφει διάγνωσιν. mendacii et veritatis discrimen inscripsit.
DE SERMOmBOS DE PROVIDENTIA.
Theodoretus ipse m Psalmum lxvu, vers. 22 de injusta morte Christo illata per diabolum.
Τούτο τδ άδίχημα ΕχεΕνου μΕν τδ χράτος χατέλυσε, Haec vero injustitia illius quidem imperium ever- τ«Ις δΕ άνθρώποις τδν ^ην ήνέφξεν* άπερ Εν τοίς tit, hominibus autem inferos reseravit, quemadmo- περΕ της ΠρονοΕας λάγοις διά τιλειύνων Εββήθη. dum in sermonibus de Providentia pluribus verbis
dictum est, in oratione videlicet x, p. 447.
Idem in Epistola Lxxxii, ad Eusebium episcopum Ancyranum,
Ka\ μυστική δΕ ήμίν συγγέγραπται βίδλος, χα\ Mysticus quoque a nobis conscriptus est Uber, et *sp\ ΠρονοΕας Ετέρα. De Providentia liber alius.
Item Epistola cxn ad Leonem Papam,
*Αλλά χα\ περ\ τής χαθδλου ΠρονοΕας. Sed et de universali Providentia.
Nieephorus lib. xiv Historice, cap. 5Er.
Καλ περ\ ΠρονοΕας Ετερον συντάττεν. βιβλΕον. Et de Providentia librum alium composuit. (Add.
locus ex fine c. 10, 1. v. Haer. fab.)
DE CURANDIS GRMCORUM AFFECTIONIBUS.
Theodoretus tpse queestione 1·, tn Levitieum : Qua de causa Deus offerri sibi sacrificia
prcBcepit.
Πολλαχου ήμΤν εΓρηται περ\ τούτων, χάν τοίς πρδς De his diximus multis in locis, tum in his quae *Ελληνας συγγεγραμμένοις, χάν τοΓς πρδς αίρέ- contra Graecos scripsimus, et in iis quae adversu»
αας, x. τ. λ. haereses, etc.
Librum autem hujus Operis septimum designat, qui est De sacrtficiis, in quo argumentum hoc tractat, ^c ergo rursum epistola CXII, Ad Leonem Papam, et epistola CIVI, Ad Renatum Roman<B EcclesiiB archidva· conum, jcum πρδς Έλληνας, et κατά 'Ελλήνων, contra Graecos, seu Gentiles, libros a se scriptos commemorat^ hoses ipsos intelligit.
19
ORDO EDH. SraMOND. ET NOViE*
2»
Pagine editionis Sirmondiane et novas juxta hunc indicem, sibi respondentv
|
Cd.Sien.XoBi.Hr. |
Ed. novA.Xom. IV. Ed. Sliin.ToBi. IV. |
Ed.novaLToQikiy. |
Ed.Slnn.Tom. FV. |
Ed.noTa.Tom.lY« |
||||||
|
Pag. |
l'Pag. |
1 Pag. |
79 |
Pag. |
117 |
Pag. |
157 |
ρ*β· |
934 |
|
|
% |
. |
9 — |
80 |
118 |
... |
158 |
— |
936 |
||
|
5 |
4 — |
81 |
120 |
«.· |
159 |
957 |
||||
|
4 |
.. |
5 — |
89 |
— |
121 |
.1« |
160 |
939 |
||
|
5 |
_ |
7 — |
83 |
... |
123 |
... |
161 |
— |
240 |
|
|
6 |
.. |
8 — |
84 |
... |
19i |
, , |
169 |
942 |
||
|
— |
7 |
.. |
10 — |
85 |
195 |
165 |
— |
213 |
||
|
8 |
... |
11 — |
86 |
127 |
... |
164 |
— |
245 |
||
|
.... |
9 |
... |
13 |
87 |
... |
129 |
... |
165 |
i — |
947 |
|
10 |
.. |
U - |
88 |
|
130 |
166 |
— |
949 |
||
|
It |
.. |
15 — |
89 |
|
«2 |
167 |
— t |
250 |
||
|
18 |
— |
17 |
90 |
135 |
w. |
168 |
— |
952 |
||
|
.... |
13 |
— |
13 — |
91 |
_ |
135 |
169 |
— |
953 |
|
|
.... |
Ii |
.. |
90 — |
99 |
137 |
__ |
170 |
— |
255 |
|
|
13 |
... |
91 |
% |
... |
138 |
.1^ |
171 |
... |
956 |
|
|
— |
16 |
— |
95 |
94 |
|
140 |
... |
172 |
— |
257 |
|
W |
... |
94 — |
95 |
- |
141 |
_ |
175 |
959 |
||
|
18 |
.. |
95 |
96 |
... |
143 |
174 |
— |
960 |
||
|
19^ |
— |
97 |
97 |
145 |
_ |
175 |
969 |
|||
|
__ |
99 |
99 - |
98 |
147 |
176 |
— P |
963 |
|||
|
91 |
50 — |
99 |
... |
149 |
... |
177 |
964 |
|||
|
.... |
V |
— |
59 — |
100 |
.i.. |
151 |
178 |
— * |
966 |
|
|
... |
2λ |
55 — |
101 |
... |
155 |
179 |
— |
967 |
||
|
.. |
9i |
... |
55 — |
109 |
154 |
... |
180 |
— |
269 |
|
|
— |
95 |
56 — |
105 |
155 |
|
181 |
979 |
|||
|
— |
96 |
57 — |
104 |
|
157 |
|
182 |
— |
979 |
|
|
^ · |
97 |
— |
59 — |
105 |
|
159 |
183 |
— |
973 |
|
|
98 |
40 .- |
106 |
160 |
... |
184 |
— |
975 |
|||
|
99 |
49 |
107 |
|
169 |
183 |
— |
976 |
|||
|
— |
50 |
.. |
45 - |
108 |
|
164 |
__ |
186 |
— |
277 |
|
51 |
45 - |
109 |
|
m |
|
187 |
— |
980 |
||
|
_ |
59 |
.. |
47 |
110 |
... |
167 |
|
188 |
·— |
289 |
|
... |
55 |
— |
48 — |
111 |
|
168 |
|
189 |
— |
289 |
|
... |
5i |
— |
50 - |
119 |
|
170 |
__ |
190 |
— |
284 |
|
55 |
— |
59 .. |
113 |
■. |
171 |
|
191 |
— |
985 |
|
|
... |
56 |
— |
54 - |
114 |
173 |
... |
199 |
_ — |
987 |
|
|
..._ |
57 |
115 |
... |
174 |
.i. |
193 |
— |
988 |
||
|
58 |
.. |
116 |
175 |
... |
194 |
... |
990 |
|||
|
59 |
58 — |
117 |
... |
176 |
- |
195 |
... |
291 |
||
|
.... |
40 |
.. |
60 -. |
118 |
... |
177 |
. * |
196 |
|
293 |
|
... |
41 |
.. |
89 — |
119 |
179 |
_ |
197 |
_ |
204 |
|
|
mrm |
49 |
.... |
65 — |
190 |
.... |
180 |
|
198 |
— |
296 |
|
-, |
45 |
... |
65 — |
191 |
_ |
181 |
|
199 |
|
297 |
|
|
44 |
57 |
199 |
183 |
... |
200 |
|
299 |
||
|
45 |
— |
69 .- |
123 |
_ |
184 |
9G1 |
300 |
|||
|
45 |
— |
70 — |
194 |
186 |
902 |
... |
502 |
|||
|
... |
47 |
79 - |
195 |
... |
187 |
__ |
203 |
... |
304 |
|
|
48 |
.. |
75 |
126 |
- ■ |
189 |
204 |
... |
505 |
||
|
... |
49 |
— |
74 _ |
197 |
190 |
.. |
905 |
... |
507 |
|
|
50 |
|
76 _ |
128 |
191 |
.... |
206 |
... |
308 |
||
|
... |
51 |
.. |
77 — |
129 |
... |
193 |
207 |
.. |
519 |
|
|
... |
59 |
... |
78 |
130 |
195 |
_ |
908 |
|
311 |
|
|
|
55 |
— |
80 .. |
131 |
196 |
|
209 |
513 |
||
|
... |
54 |
— |
81 .. |
139 |
|
197 |
|
210 |
|
314 |
|
«·- |
55 |
— |
83 — |
133 |
|
199 |
_ |
9M |
316 |
|
|
55 |
.. |
84 ... |
. 154 |
|
900 |
_ |
919 |
|
318 |
|
|
... |
ITT |
— |
86 ... |
135 |
|
902 |
.. |
913 |
|
319 |
|
58 |
— |
87 _ |
156 |
|
903 |
|
914 |
|
520 |
|
|
59 |
—1 |
88 — |
157 |
|
205 |
|
915 |
|
322 |
|
|
... |
50 |
.. |
90 |
138 |
_ |
206 |
_ |
216 |
323 |
|
|
.. |
61. |
91 |
139 |
|
208 |
1 1 |
217 |
523 |
||
|
... |
69 |
... |
95 ... |
140 |
909 |
... |
918 |
|
526 |
|
|
... |
65 |
.. |
94 — |
141 |
__ |
911 |
|
919 |
— |
528 |
|
.... |
64 |
96 - |
119 |
— |
219 |
_ |
990 |
.... |
530 |
|
|
... |
55 |
.. |
97 — |
145 |
_ |
214 |
... |
921 |
531 |
|
|
... |
65 |
.. |
98 ^ |
144 |
|
215 |
... |
922 |
— |
533 |
|
.. |
57 |
|
100 |
145 |
_ |
916 |
925 |
|
334 |
|
|
_ |
68 |
_ |
101 — |
146 |
|
9\8 |
... |
924 |
|
556 |
|
... |
69 |
... |
103 — |
147 |
|
219 |
223 |
— |
538 |
|
|
... |
70 |
... |
104 - |
148 |
|
921 |
|
926 |
— |
559 |
|
... |
71 |
105 — |
149 |
.... |
229 |
L_ |
227 |
310 |
||
|
79 |
|
107 — |
150 |
924 |
|
228 |
— |
542 |
||
|
75 |
.. |
108 — |
151 |
925 |
|
229 |
... |
344 |
||
|
74 |
... |
110 — |
159 |
226 |
|
250 |
... |
546 |
||
|
|
75 |
... |
in — |
155 |
|
228 |
|
251 |
|
547 |
|
76 |
115 ~ |
154 |
_ |
229 |
... |
232 |
|
349 |
||
|
77 |
.. |
114 — |
135 |
|
251 |
... |
233 |
|
,V50 |
|
|
«MV |
78 |
... |
• 115 - |
156 |
— |
933 |
— |
934. |
— |
351 |
SI ORDO EDIT. SIBMOND. ET NOV/E. 22
|
£d.SiriB |
.lom. IV. |
. £d.DOT.Tom.iy. £d«Sirm.Tofn.lV. |
£d. nov.Tom |
.IV. |
Ed.SInD Toi».IV. |
Ed.novaJ |
Tom. IV. |
|||
|
1^- |
1S5 |
Ρ»β· |
883 Pag. |
.592 |
Pag. |
485 |
Pag. |
409 |
P«B |
609 |
|
2S6 |
— |
555 — |
523 |
486 |
.... |
410 |
«10 |
|||
|
S57 |
— |
556 — |
524 |
488 |
411 |
614 |
||||
|
»8 |
558 — |
525 |
— |
489 |
412 |
... |
615 |
|||
|
m |
— |
560 — |
526 |
— |
491 |
413 |
... |
615 |
||
|
940 |
— |
861 — |
527 |
— |
492 |
414 |
... |
6lo |
||
|
941 |
— |
565 — |
598 |
— |
493 |
- |
415 |
eis |
||
|
949 |
— |
864 -- |
599 |
— |
495 |
410 |
619 |
|||
|
945 |
— |
9ca ΌΌΟ - — |
530 |
— |
496 |
417 |
.· |
621 |
||
|
9U |
— |
868 » |
331 |
498 |
_ |
418 |
625 |
|||
|
— |
945 |
— |
570 |
552 |
— |
499 |
419 |
624 |
||
|
_ |
946 |
— |
571 — |
553 |
500 |
420 |
— |
626 |
||
|
-i» |
947 |
— |
573 — |
.554 |
509. |
421 |
— |
627 |
||
|
— |
948 |
874 ^ |
5.55 |
... |
503 |
422 |
628 |
|||
|
948 |
575 — |
336 |
505 |
, |
423 |
630 |
||||
|
— |
990 |
— |
577 · — |
557 |
— |
506 |
424 |
... |
651 |
|
|
951 |
— |
578 — |
358 |
507 |
|
425 |
... |
633 |
||
|
— |
989 |
— |
580 — |
339 |
_ |
509 |
426 |
... |
634 |
|
|
985 |
— |
581 — |
SiO |
510 |
497 |
. |
656 |
|||
|
984 |
— |
583 — |
Sil |
— |
512 |
428 |
... |
637 |
||
|
— . |
985 |
— |
884 — |
542 |
513 |
429 |
659 |
|||
|
— . |
956 |
— |
586 — |
343 |
514 |
430 |
640 |
|||
|
987 |
587 — |
SU |
— |
516 |
431 |
... |
«42 |
|||
|
|
998 |
589 ~ |
545 |
... |
5j7 |
432 |
***. |
643 |
||
|
99» |
590 - |
546 |
519 |
433 |
... |
645 |
||||
|
960 |
599 - |
547 |
520 |
- |
454 |
646 |
||||
|
991 |
— |
505 — |
548 |
521 |
438 |
648 |
||||
|
961 |
895 — |
549 |
.... |
825 |
- , |
456 |
... |
649 |
||
|
965 |
— |
597 — |
550 |
524 |
457 |
.... |
651 |
|||
|
964 |
— . |
898 |
551 |
526 |
, . , |
438 |
...» |
652 |
||
|
968 |
— |
400 — |
559 |
.... |
527 |
439 |
|
653 |
||
|
966 |
— |
401 - |
555 |
529 |
440 |
|
655 |
|||
|
967 |
— |
403 ^ |
354 |
550 |
_ |
441 |
657 |
|||
|
968 |
404 — |
588 |
532 |
^ , |
442 |
... |
658 |
|||
|
960 |
406 - |
556 |
533 |
445 |
·— |
660 |
||||
|
970 |
— |
407 — |
557 |
534 |
4U |
... |
661 |
|||
|
971 |
— |
409 — |
558 |
536 |
445 |
.... |
663 |
|||
|
979 |
411 — |
559 |
557 |
446 |
... |
€64 |
||||
|
975 |
419 — |
560 |
539 |
447 |
... |
666 |
||||
|
974 |
— |
413 — |
561 |
..... |
540 |
. ■ |
448 |
.... |
667 |
|
|
975 |
415 - |
569 |
... |
841 |
419 |
669 |
||||
|
— |
976 |
|
416 — |
563 |
|
545 |
mm· |
450 |
·— |
670 |
|
__ |
977 |
418 — |
564 |
544 |
. |
451 |
672 |
|||
|
978 |
... |
419 — |
565 |
... |
546 |
452 |
674 |
|||
|
979 |
|
491 - |
tfOD |
547 |
453 |
_ |
675 |
|||
|
|
280 |
_ |
499 |
567 |
548. |
454 |
677 |
|||
|
961 |
|
494 — |
568 |
|
550. |
458 |
|
678 |
||
|
- - |
989 |
495 — |
569 |
551 |
456 |
680 |
||||
|
985 |
|
497 — |
570 |
— |
553 |
■ |
457 |
|
682 |
|
|
«— |
284 |
498 -- |
571 |
— |
5.54 |
458 |
|
684 |
||
|
- |
968 |
450 — |
579 |
556 |
459 |
|
686 |
|||
|
- |
286 |
431 - |
573 |
537 |
460 |
— |
||||
|
967 |
_ . |
453 — |
374 |
' ►— |
559 |
461 |
.... |
689 |
||
|
- |
988 |
434 - |
57.1 |
. — |
SCO |
462 |
|
690 |
||
|
■ |
989 |
■ |
456 - |
576 |
... |
561 |
.... |
463 |
|
691 |
|
- |
290 |
- - |
• 457 — |
577 |
.. |
563 |
... |
464 |
— |
693 |
|
991 |
439 — |
578 |
564 |
465 |
|
694 |
||||
|
999 |
440 — |
579 |
566 |
.... |
466 |
696 |
||||
|
995 |
_ |
449 — |
380 |
— |
56/ |
467 |
|
697 |
||
|
__ |
994 |
443 — |
581 |
568 |
— |
468 |
|
699 |
||
|
998 |
445 — |
589 |
|
570 |
.... |
469 |
|
701 |
||
|
_ |
996 |
447 — |
385 |
|
571 |
470 |
702 |
|||
|
•M |
997 |
448 — |
584 |
|
575 |
471 |
|
704 |
||
|
|
998 |
. |
450 — |
585 |
|
574 |
472 |
|
705 |
|
|
999 |
451 — |
586 |
575 |
473 |
|
. 707 |
||||
|
- |
;soo |
453 — |
587 |
|
577 |
474 |
708 |
|||
|
- |
SOI |
455 — |
888 |
. |
578 |
475 |
... |
710 |
||
|
801 |
456 -- |
889 |
580 |
476 |
«... |
712 |
||||
|
|50S |
■ |
458 — |
590 |
581 |
477 |
.. |
715 |
|||
|
, |
904 |
459 — |
591 |
583 |
. ^ |
478 |
... |
715 |
||
|
508 |
461· — |
899 |
.... |
584 |
479 |
716 |
||||
|
- |
306 |
- , |
469 — |
593 |
585 |
— |
480 |
... |
718 |
|
|
- , |
807 |
464 — |
594 |
|
587 |
.... |
481 |
... |
720 |
|
|
- |
808 |
|
465 - |
395 |
|
588 |
... |
482 |
721 |
|
|
- ■, |
509 |
- , |
467 -- |
396 |
590 |
... |
483 |
.... |
723 |
|
|
510 |
468 -- |
597 |
|
591 |
484 |
... |
721 |
|||
|
511 |
470 — |
598 |
_ |
593 |
485 |
726 |
||||
|
519 |
471 — |
599 |
|
594 |
486 |
..... |
727 |
|||
|
— |
515 |
473 — |
400 |
596 |
487 |
729 |
||||
|
514 |
—i |
475 - |
401 |
597 |
488 |
730 |
||||
|
— |
818 |
476 - |
409 |
599 |
.. |
489 |
752 |
|||
|
_-- |
816 |
478 — |
405 |
|
600 |
|
490 |
— |
7.n |
|
|
1 |
817 |
— |
480 — |
404 |
|
602 |
|
491 |
— |
733 |
|
|
818 |
481 — |
405 |
|
603 |
— |
402 |
... |
737 |
|
|
319 |
|
489 — |
406 |
604 |
|
493 |
739 |
|||
|
590 |
483 — |
407 |
|
606 |
494 |
■ |
740 |
|||
|
891 |
— |
481 — |
408 |
— |
607 |
— |
95 |
— |
742 |
23 OMM) EDIT. I^RMOND. ET NOTJL 24
|
Kd.Sli«klM.lT. |
E6.nofa.Toiii,iy. |
Ed.Slnii.Tom. IV, |
Ed.noTa.Tom.lv. |
Ed,8ilrm.Tom.rV. |
Ed^noTa.Tom IV. |
||||||
|
Fag. |
496 |
_*· |
745 |
P**· |
589 |
!!*· |
885 |
Piff. |
668 |
Pag. |
1091 |
|
497 |
745 |
883 |
884 |
669 |
1025 |
||||||
|
496 |
747 |
884 |
886 |
.p. |
670 |
pp |
1094 |
||||
|
499 |
— |
748 |
|
585 |
887 |
pp |
671 |
PP |
1096 |
||
|
.p· |
600 |
780 |
886 |
pp. |
889 |
pp |
679 |
p. |
1028 |
||
|
801 |
_ |
781 |
887 |
... |
891 |
PP |
673 |
P. |
102» |
||
|
.M |
809 |
785 |
pi· |
888 |
885 |
pp |
674 |
p. |
1051 |
||
|
805 |
... |
755 |
PP. |
889 |
.pp |
894 |
pp |
675 |
pp |
1059 |
|
|
.*· |
804 |
786 |
590 |
... |
896 |
676 |
.... |
1054 |
|||
|
808 |
758 |
891 |
... |
898 |
p. |
677 |
-p |
1058 |
|||
|
806 |
_ |
788 |
p.. |
899 |
— |
899 |
678 |
— |
1057 |
||
|
807 |
761 |
895 |
— |
901 |
|
679 |
— |
1059 |
|||
|
— |
806 809 |
— |
?S |
— |
894 895 |
— |
909 904 |
880 Tid. Tom.TU. |
— |
1996 |
|
|
·«- |
810 |
765 |
895 |
905 |
«φΐη |
naque |
|||||
|
-·- |
8il |
767 |
597 |
... |
907 |
*-ad |
698 |
... |
ad 1519 |
||
|
819 |
_ |
768 |
•pn |
598 |
908 |
— |
696 |
p— |
1041 |
||
|
.p. |
815 |
770 |
p.. |
599 |
... |
910 |
— |
697 |
— |
1045 |
|
|
.«· |
814 |
_ |
771 |
600 |
_ |
919 |
698 |
— |
1045 |
||
|
-p. |
818 |
775 |
pp. |
601 |
915 |
pp- |
899 |
pp |
1047 |
||
|
816 |
|
774 |
609 |
918 |
P.P |
700 |
— |
1048 |
|||
|
8« |
... |
776 |
605 |
917 |
.. |
701 |
pp |
1050 |
|||
|
818 |
776 |
604 |
... |
918 |
709 |
—p |
1852 |
||||
|
... |
819 |
.p^ |
780 |
605 |
_ |
990 |
705 Tid,— |
w» % |
|||
|
890 |
... |
781 |
606 |
991 |
p— |
704 |
— |
1054 |
|||
|
891 |
785 |
mmm |
607 |
... |
925 |
— |
708 |
— |
1055 |
||
|
... |
899 |
_ |
784 |
- |
606 |
P.P |
994 |
Tom. ni. |
898 |
1060 |
|
|
- |
895 |
- , |
788 |
, - |
609 |
«... |
996 |
Pag |
PP |
||
|
^P. |
894 |
__ |
787 |
|
610 |
pp. |
918 |
899 |
— |
1061 |
|
|
898 |
... |
789 |
- |
611 |
p__ |
999 |
PP- |
900 |
— |
1069 |
|
|
.... |
896 |
PM |
790 |
... |
619 |
- , |
951 |
901 |
1063 |
||
|
>.· |
897 |
799 |
... |
615 |
|
955 |
— |
909 |
— |
1065 |
|
|
_ |
896 |
795 |
614 |
, |
954 |
— |
905 |
·— |
1066 |
||
|
899 |
... |
795 |
615 |
956 |
— |
904 |
·— |
1068 |
|||
|
_p. |
880 |
mm» |
797 |
... |
616 |
938 |
PP- |
905 |
PP |
1069 |
|
|
851 |
_ |
798 |
.p. |
617 |
959 |
— |
906 |
— P· |
1071 |
||
|
889 |
— ^ |
800 |
... |
618 |
941 |
-p- |
907 |
1079 |
|||
|
..p. |
855 |
809 |
619 |
p... |
949 |
— |
908 |
— |
1074 |
||
|
884 |
... |
808 |
... |
690 |
pp |
9U |
— |
909 |
•P |
1075 |
|
|
888 |
805 |
621 |
p_ |
946 |
— |
910 |
— .u |
1076 |
|||
|
886 |
... |
806 |
699 |
_p. |
947 |
— |
911 |
«· |
1078 |
||
|
887 |
808 |
__ |
695 |
|
949 |
.. |
919 |
pp |
1079 |
||
|
886 |
810 |
... |
694 |
pp |
950 |
— |
915 |
— - |
1081 |
||
|
•Jm . |
885 |
... |
811 |
... |
695 |
|
952 |
— |
914 |
— |
1082 |
|
. |
840 |
... |
815 |
PP. |
926 |
PP |
954 |
— |
915 |
— |
1084 |
|
841 |
815 |
... |
627 |
pp. |
955 |
— |
916 |
— |
1088 |
||
|
1849 |
' p. |
818 |
p_ |
698 |
•P. |
957 |
-p- |
917 |
1088 |
||
|
···. |
848 |
_ |
818 |
..P |
629 |
pp |
958 |
— |
918 |
1088 |
|
|
8U |
_ |
819 |
_ |
650 |
.M |
960 |
— |
919 |
p— |
108» |
|
|
>845 |
.. |
891 |
•PP |
631 |
pp |
969 |
p— |
990 |
pp |
1091 |
|
|
_p. |
848 |
PP. |
895 |
... |
639 |
0^ |
965 |
— |
991 |
0^ |
1099 |
|
.. |
. 847 |
.. |
895 |
... |
655 |
- , |
965 |
— |
929 |
p. |
1094 |
|
816 |
_ |
896 |
P.P |
654 |
... |
966 |
— |
993 |
p.. |
1095 |
|
|
849 |
P.P |
818 |
PP. |
655 |
.... |
968 |
— |
994 |
u. |
1096 |
|
|
|
880 |
__ |
850 |
, ^ |
656 |
|
970 |
— |
998 |
— |
1098 |
|
851 |
859 |
, |
657 |
pp |
971 |
— |
99S |
pp |
1099 |
||
|
889 |
.... |
855 |
Pp. |
658 |
|
975 |
— |
997 |
.. |
1101 |
|
|
__ |
855 |
... |
855 |
659 |
pp. |
974 |
— |
928 |
pp |
1102 |
|
|
884 |
... |
888 |
... |
640 |
...IU |
976 |
p— |
929 |
p. |
1104 |
|
|
885 |
, |
858 |
... |
641 |
pp |
978 |
-P- |
950 |
P. |
1105 |
|
|
... |
886 |
■, |
840 |
PP. * |
649 |
- |
979 |
— |
931 |
p. |
1107 |
|
... |
857 |
j - |
841 |
.. |
645 |
PP. |
981 |
— |
939 |
PP. |
1108 |
|
... |
858 |
845 |
644 |
969 |
— |
935 |
— ■ |
1109 |
|||
|
«-· |
889 |
, -, |
8U |
... |
645 |
- ^ |
984 |
•P |
954 |
— |
1Π1 |
|
... |
860 |
846 |
pp. |
646 |
PP |
985 |
— |
935 |
— |
1112 |
|
|
>pJ> |
861 |
848 |
.. |
647 |
... |
987 |
— |
936 |
— |
1114 |
|
|
_ |
869 |
849 |
648 |
969 |
— |
957 |
— |
1115 |
|||
|
|
865 |
851 |
- - |
640 |
pp |
990 |
— |
958 |
,p |
1117 |
|
|
_ |
864 |
j. |
855 |
680 |
PP |
999 |
— |
959 |
— - ■ |
1118 |
|
|
■ |
PMM uOO |
■ ^ |
854 |
681 |
PP |
994 |
940 |
1120 |
|||
|
•mmrn |
866 |
856 |
... |
689 |
PP |
995 |
— |
941 |
•P |
1121 |
|
|
... |
867 |
·» |
858 |
.. |
685 |
PP |
997 |
— |
949 |
P, |
1122 |
|
868 |
- |
859 |
.J. |
654 |
P» |
999 |
— |
945 |
1124 |
||
|
«·· |
869 |
861 |
... |
655 |
pP |
1000 |
-P- |
944 |
•P |
1125 |
|
|
... |
670 |
888 |
656 |
... |
1009 |
— |
948 |
p* |
1127 |
||
|
■, ■ |
871 |
_ |
854 |
_ |
657 |
pP |
1005 |
— |
946 |
— |
1128 |
|
•P- |
879 |
868 |
... |
688 |
PP |
1005 |
— |
947 |
|
1130 |
|
|
... |
875 |
.. |
867 |
... |
689 |
pp |
1007 |
— |
948 |
— |
1151 |
|
874 |
_ |
869 |
660 |
PP |
1008 |
— |
949 |
PP |
1133 |
||
|
875 |
P.. |
871 |
... |
661 |
p. |
1010 |
— |
950 |
— |
1151 |
|
|
876 |
|
875 |
... |
662 |
.. |
1019 |
951 |
-p |
1156 |
||
|
877 |
|
875 |
1 |
665 |
PP |
1015 |
— |
959 |
— |
1157 |
|
|
^r· |
878 |
|
876 |
|
664 |
pp |
1015 |
— |
953 |
p— |
1139 |
|
579 |
... |
878 |
|
665 |
|
1016 |
— |
954 |
1U0 |
||
|
_ |
880 |
.P |
879 |
... |
666 |
|
1018 |
955 |
— |
1142 |
|
|
QBl |
881 |
667 |
— |
1090 |
— |
956 |
— |
1143 |
£5 «MffiO EDIT. SIRHOKD. ET NOTA. 26
|
Xd.Sini.TMi.ni. |
Ed.nofa.Tom. lY. |
Ed.Slrm.Tom. 111. |
Ed. novs.Tom.IV. |
Gamerd AvcIsp. |
Sd.neva.Tott. IV. |
||||||
|
Pag. |
957* |
Pa,. |
1145 |
Pi«. |
1003 |
Pag. |
1917 |
p^.. |
56 |
Pag. |
1285 |
|
938 |
1Γ47 |
1004 |
1918 |
57 |
1985 |
||||||
|
939 |
1149 |
... |
1005 |
.. |
1)19 |
.. |
86 |
1986 |
|||
|
960 |
USO |
_ |
1006 |
... |
1991 |
... |
89 |
1988 |
|||
|
- |
961 |
1159 |
__ |
1007 |
... |
1999 |
— |
60 |
19K6 |
||
|
969 |
1154 |
|
1008 |
.. |
1994 |
61 |
..-i |
1290 |
|||
|
965 |
1155 |
|
1009 |
... |
1998 |
— |
69 |
— |
1991 |
||
|
961 |
|
1157 |
1010 |
.. |
1997 |
65 |
— |
1514 |
|||
|
965 |
- |
1158 |
|
1011 |
.. |
1298 |
... |
64 |
1514 |
||
|
, - |
966 |
__ |
1160 |
|
lOH |
1950 |
— |
€8 |
— |
1516 |
|
|
- |
967 |
1161 |
.. |
1015 |
.. |
1951 |
— |
66 |
— |
1516 |
|
|
968 |
1169 |
1014 |
_ |
1255 |
|
67 |
... |
1518 |
|||
|
- - |
969 |
|
1164 |
.. |
1015 |
|
1954 |
|
68 |
— |
1519 |
|
970 |
- |
1165 |
·«· |
1016 |
1956 |
. — |
69 |
— |
1590 |
||
|
- - |
»71 |
|
1167 |
.. |
1017 |
1957 |
. — . |
70 |
— |
1321 |
|
|
^ - |
979 |
1168 |
.. |
1018 |
1950 |
|
71 |
— |
1325 |
||
|
_ |
975 |
9170 |
... |
1049 |
... |
1940 |
— |
7) |
— |
1394 |
|
|
974 |
1171 |
... |
102U |
.. |
194) |
|
75 |
— |
1395 |
||
|
975 |
|
1175 |
|
1091 |
_ |
1)45 |
— |
74 |
— |
1597 |
|
|
__ |
976 |
1174 |
... |
1099 |
. . |
1)48 |
|
75 |
|
1528 |
|
|
977 |
1176 |
.. |
1015 |
_ |
1946 |
76 |
— |
1599 |
|||
|
— |
978 |
_ |
1177 |
.. |
1094 |
.. |
1948 |
|
77 |
— |
1351 |
|
979 |
1178 |
.. |
1095 |
.. |
1949 |
|
78 |
— |
155) |
||
|
980^ |
1180 |
__ |
1696 |
... |
t95l |
70 |
— |
1355 |
|||
|
981 |
|
118t |
1697 |
_ |
1959 |
— |
80 |
— |
1558 |
||
|
|
981 |
1185 |
_ |
1098 |
... |
1954 |
— |
81 |
_ |
1556 |
|
|
985 |
|
1184 |
|
1099 |
.. |
1955 |
|
8) |
... |
1556 |
|
|
_ |
984 |
-1186 |
|
1050 |
|
1957 |
|
85 |
1540 |
||
|
|
985 |
... |
1187 |
.. |
1051 |
|
1258 |
|
84 |
... |
1549 |
|
|
986 |
1189 |
.. |
105) |
— |
1960^ |
|
85 |
.. |
1544 |
|
|
987 |
|
1190 |
.. |
1055 |
|
1961 |
|
86 |
... |
1546 |
|
|
988 |
1199 |
.. |
1054 |
|
1963 |
__ |
87 |
|
1547 |
||
|
989 |
1196 |
4058 |
_ |
1)64 |
... |
88 |
... |
1848 |
|||
|
990 |
1198 |
|
1056 |
.. |
1)66 |
.. |
89 |
|
1549 |
||
|
991 |
tl9» |
|
1057 |
.. |
1)68 |
|
90 |
... |
1581 |
||
|
|
991 |
.... |
1)01 |
1058 |
1960 |
__ |
91 |
|
1559 |
||
|
|
995 |
1909 |
.. |
1059 |
.. |
1971 |
.. |
99 |
|
1554 |
|
|
994 |
1904 |
.. |
1040 |
.. |
1979 |
.. |
95 |
|
1551 |
||
|
995 |
.. |
1)05 |
.. |
4041 |
.. |
1)74 |
.. |
94 |
__ |
1555 |
|
|
|
996 |
|
1907 |
«M |
1975 |
|
95 |
— |
1356 |
||
|
997 |
- |
1908 |
96 |
__ |
1557 |
||||||
|
- |
998 |
1)00 |
Gamarti |
.. |
97 |
1559 |
|||||
|
999 |
1911 |
51 |
.. |
iro |
— |
98 |
... |
156) |
|||
|
1000 |
1)19 |
89 |
.. |
1980 |
.. |
99 |
.. |
1565 |
|||
|
1001 |
... |
1)14 |
... |
84 |
... |
im |
Tid. |
““S?i |
|||
|
— |
1009 |
- |
1915 |
— |
88 |
1989 |
— |
— |
V Iu loeam epltlol· bojnt ptg. 987 » 960, ea, qo· io Leonis Ptpe epistola ad Theodoretnm, quam Sirmon- Gnraerii Auctario, pag. iOi — 106 exstat, sobsttuita dos, tomo IV Opp. Theodoreti sobjectU cea. WF Vide sapra editionis Sirmondi Tomi IV, pag 703.
wpag. editionis nostna addIU esi λ
21
TUEODOR£TI EPISCOPI CYRENSIS
TOr ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΘΕΟΔΩΡΗΤΟΥ
ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ KYPOr
ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ ΗΤΟΙ ΠΟΑΥΜΟΡΦΟΣ.
BEATI THEODORETI
EPISCOPI CIRI
ERANISTES SEU POLYMORPHUS.
I PRiEFATlO. A ΠΡΟΛΟΓΟΣ.
Sunt nonnolu, qui cum ex genere, vel erudi- tione, vel rebus praeclare gestis laude dignam cla- ritatem non habeant, improbis studiis insigiies cfvadere contendunt. Talis erat Alexander ille faber aerarius *, 2 Qui suspiciendum iu se nihil habens, non generis nobilitatem, non dicendi facultatem, non regendi populi, aut ducendi exercitus scien- tiam, non bellicorum facinorum commendationem, sed illiberalem tanlupi exercens artem» ex sola ad- versos divinissimum Paulum insania notus exstitit. Semei quoque *, homo plane obscurus, et ignobilis, propter suam adversos divinum Davidea insolen- tiam celebratur. Imo et Manichaeorum haereseos in- ventorem ferunt fuisse mancipium, et gloriae cupi- ditate incensum exsecrandam illam superstitionem litteris consignasse. Hoc ipsam nonnulli nunc quo- que faciunt : qui expetendam virtutis gloriam, propter labores * qui illam prjccedunt fugientes, turpissimam et miserrimam sibi famam peperere. Cum enim bovorum dogmatum patroni esse cape- rent, ex mullis sectis impietatem emendicarunt, et hanc perniciosam baeresin conflarunt. Ego igitur paucis cum eis disserere conabor, tum ut ipsis aliquid remedii afferam, tum ut eos qui sani sunt pnemuniam. Scripti autem nomen est Enmktes seu Polymorphus (hoc est emendicalor (1) seu forma multiplex). A multis enim impiis hominibus dete- standa sua dogmata emendicantes, varium hoc et multiforme commeutum proferunt. Quod enim Deum solum Christum Dominum nominent, id Si- monis et Cerdonis, 3 et Marcionis, et aliorum est, qui exsecrandae huic sententiae sunt affines. Quod
* II Tim. IV, 14. · II Reg, xvi, δ seqq.
(l) Emendicator. Ita Hervetus vocem Έρανιστής Tccte interpretatus est. Ambigua est vox Sodalis, quae aliis placuit. Vid. Photii Biblioth.yp. 3i, edit. Rothomag.
εΐσί τινες,οΐ τήνέχ γένους, ή παιδεύοεως, ή χατορ- Οωμάτων Αζιέποκνον ούχ Ιχοντες περιφάνειαν, έχ ιτο- νηρων ΙπιτΤ|$ευμάτων ΙπΙοημόι γενέσθαι φιλονειχουσι· Τοιουτος Ijv έχείνο; Αλέξανδρος ό χαλχευς, ούδλν Εχων περίβλεπτον, ού λαμπρότητα γένους, ού δεινότητα λό- γων ,ού δημαγωγίαν,ού στρατηγίαν, ούτλςέν πολέμοι; Ανδραγαθίας, μόνον δε βάναυσον τέχνην μεταχειρίξων, έχ μόνης της χατΑ του θειοτΑτου Παύλου μανίας έγένετο γνώριμος. Κα\ ΣεμεεΙ δέ πάλιν, Αφανί^ς Ανθρωπος πΑμπαν, χα\ Ανδρα ποδώδης, έχ τής χατΑ του θεσπεσίου Δαβ\δ θρασύτητος όνομαστότατος γέ- γοΜ. ΦασΙ δέ xaV τδν τής ΜανιχαΙχής αΙρέσεως εόρέ- την, μαστιγίαν οΙχέτην γενέσθαι, χαλ φιλοτιμίας Ερωτι τΐιν μυσαρΑν έχείνην συγγράψασθαι θρησχείαν. Τούτο χα\ νυν δρωσί τινες, χα\ τδ Αξιέραστον της Αρετής χλέος, διά τους ταύτης ήγουμένους άποδρΑ- σαντες πόνους, τήν δυσχλεεστάτην χα\ τρισαθλίαν σφίσιν αύτοίς έπορίσαντο περιφάνειαν. Καινών γάρ δογμάτων προστάται γενέσθαι τΕοθήσαντες, έχ πολλών αΙρέσεων ήρανίσαντο τήν Ασέβειαν, χα\ τήν όλέθριον ταύτην συνέθηχαν αίρεσιν. Έγώ δέ αύτοίς βραχέα διαλεχθήνα· πειράσομαι, χα\ τής αυτών χάριν θερα- τκίας, χα\ τής των ύγιαινόντων Ενεχα προμηθείας. •Όνομα δέ συγγράμματι (2), Έρατιστής, ή ΠοΛύ· μορφος. Έχ πολλών γάρ Ανοσίων Ανθρώπων έρανι- σάμενοι τΑ δύστηνα δόγματα, τδ ποιχίλον τούτο χα\ πολύμορφον προφέρουσι φρόνημα. Τδ μέν γάρ θεδν μόνον όνομάζειν τδν Δεσπότην Χριστδν, Σίμωνός έστι, χαι Κέρδωνος, κα\ Μαρχίωνος, χα\ Αλλων, δσοι του μυσαρού τούτου μετέχουσι γειτονήματος. Τδ δέ τήν έχ Παρθένου μέν γέννησιν όμολογεΙν, παροδικήν δέ ταύτην γενέσθαι λέγειν, χα\ μηδέν έχ
(i) συγγρ. !η editione mere Graeca, quae Romae aiin. 1547, in-i, prodiit, nec non in Lipsiensi, quae a. 1591, in 8, excusa est, praemittitur τψ.
S9 ERANISTES.
•itic Παρθένου tiv βεδν A^ov λββεΤν, έκ της Βαλεν- j γίνου, χα\ Βαρθηαάνου (3), κα\ των τουτοις άγχιθϋ· ρων τεροηολογίας έοΰληααν. Τθ δέ γε μίαν φύαιν άκοχαλεΐν τήν θεότητα του Δεσπότου Χριστού χα\ τήν άνθρωπότητα, έχ των Άπολιναρίου φληνΔφων δφείλοντο. ΠΔλιν δ* αυ, τδ τ^ θεότητα του Χριστού τεροαάπτειν τδ πάθος, έχ της 'Apsiou χα\ Ευνομίου βλασφημίας χεχλόφασιν * ώς έοιχέναι τήνδε τήν άρ- χήν (4) άτεχνως τοίς ΰπδ των προσαιτών έχ διαφόρων βαχίων συναπτομένοιςέσθήμασιν. Ού δή χάριν, Έραη· στ^r^flΠoXύμopφor^ τόδε προσαγορεύω τδ σύγγραμ- μα. Διαλογιχώς (5) μέντοι ό λόγος προβήσεται, έ ρω- τήσεις ΙχωνχαΙάτροχρίσεις,χαΙ προτάσεις, χα\ λύσεις, χα\ Αντιθέσεις, χα\ τά άλλα 5σα τού διαλογιχού ίδια χαραχτήρος. Τά δέ γε των έρωτώντων χα\ άποχρι· νομένων όνόματα, ού τψ σώματι τού λόγου συντά^, χαθάπερ οΐ πάλαι των 'Ελλήνων σοφο\, άλλ* έξωθεχ παραγρόφΰ ταΧς των στίχων άρχαΤς. ΈχεΓνοι μλν γάρ τοΐς διά πσντοδαπης ήγμένοις παιδείας, χα\ οΓς βίος 6 Χάγος, προσέφερον τά συγγράμματα· έγώ δέ χα\ το7ς λόγων άμυήτοις εύσύνοπτον είναι βούλομαι τέ]ν άνάγνωσιν, χα\ της ώφελείας τήν εθρεσιν.Έσται δέ τούτο, δήλων γινομένων των διαλεγομένων προσ- ώπων έχ των παραγεγραμμένων έξωθεν όνομάτων. Κα\ τφ μέν ύπέρ των άποστολιχών άγωνιζομένφ δογμάτων, Χ^ρΘόδοξος δνομα· δ δέ έτερος, ^Εραη^ στήζ όνομάζεται. "Ωσπερ γάρ τδν παρά πολλών έλέω τρεφόμενου προσαίτην όνομάζειν είώθαμεν, χαλ χρηματιστήν τδν συλλέγειν Ιπιστάμενον χρήματα· ούτω δή χα\ τούτου τήνδε τήν έταυνυμίαν έχ των ( δπιτηδευμάτων τεθείχαμεν, *Αξιώ δέ τους έντευξο- μένους, πάσης προλήψειυς δίχα ποιήσασθαι της άληθείας τήν βάσανον. Κα\ γάρ ήμεΓς σαφηνείας φροντίζοντες, είς τρείς διαλόγους διελούμεν τδ σύγ- γραμμα. Καλ δ μέν πρώτος περ\ τού άτρετττον είναι τού μονογενούς ΤΙού τήν θεότητα δέξεται τδν άγώνα* δ δΐ δεύτερος άσύγχυτον, συν θεψ φάναι, δείξει γε- γενημένην τήν ένωσιν *ής τού Δεσπότου Χριστού θεότητός τε χα\ άνθρωπότητος. Ό δέ γε τρίτος περ\ της άπαΟείας τής τού Σωτηρος ήμών άγωνιεΤται θεότητός. Μετά μέντοι τούς τρεις άγώνας, οΤον Ατηγωνίσματα , άλλ’ &ττα προσΟήσομεν, έχάστιρ χεφολαίιρ συλλογισμδν προσαρμόζοντες, χα\ δειχνύν- τες άντιχρυς τηρ* ήμΤν φυλαττόμενον τών. Αποστόλων τδ κήρυγμα. ^
-PRiEFATIO. 30
L vero ei Virgine nativitatem eoiifiteantur quiileiu, sed eam trajeclitiam fuisse dicant, nec Deurn Ver- bitfl» quidquam ex Virgine sumpsisse, ex Valentini et Bardesanis, et his adhaerentium prodigiosis dictis hauserunt. Quod autem Christi Domini divinitatem et humanitatem unam naturam vocent, ex Apoili- narii nugis furati sunt. Quod denique Christi divi- nitati passionem tribuant, ex Arii et Eunomii bla- sphemia compilarunt, ut jure videatur hoc eorum inventum mendicorum vestibus, quas ex diversis pannis consuunt, non dissimile. Qua de causa Era· nisterif ut dixi, seu Polymorphum^ hunc librum ap- pello. More autem dialogi procedet oratio, ut quas interrogationes et responsiones, propositiones et solutiones, objectionesque et caetera dialogorum ^ formae propria contineat. Interrogantium vero et re- spondentium nomina corpori dialogorum non inse- ram, sicut veteres Graecorum sapientes fecerunt : sed versuum initiis ascribam. lUi enim omni geiiere doctrinae excoltis, et quorum vita in litterarum studiis consumebatur, sua scripta offerebant. Ego vero etiam its qui bonarum artiuin· mysteriis initiati non sunt, facilem et expeditam esse volo lectio- nem, et utilitatis inventionem. Planior autem res erit, si personae disserentium ex ascriptis in mar- gine nominibus manifestae fiant. Atque illi quidem, qui pro apostolicis dogmatibus decertat. Orthodoxi nomen est : alter Erantiues appellatur .Quemadmodum enim eum * qui a multis per misericordiam alitur,
; appellare mendicum solemus, et negotiatorem eum. qui scit pecunias colligere : ita etiam huic ex ejus studiis et instituto nomen imposuimus. Rogo antena lectores, ut sine praeoccupata opinione veritatem examinent. Nos enim perspicuitatis causa librum in tres dialogos dividemus. Et primus quidem im- mutabilem esse unigeniti Filii divinitatem conten- det; secundus autem inconfusam, Deo bene ju- vante, Christi Domini divinitatis et humanitatis, u^nem fuisse ostendet : tertius denique impati- bilem fuisse Salvatoris nostri divinitatem demon- strabit. His tribas certaminibus quaedam aha veiut certaminum additamenta adjiciemus, unicuique capiti brevem summam adjungentes, et aperte ostendentes id a nobis servari, quod ab apostolis ^ praedicatam est.
ns>) Ed. Rom. et Lips. Βαμδισάνου.
(4) άρχήν. Suspecta quidem est haec lectio, ex- (5)Δ:αλ. Ed. prior habebat διαλογιχός· «lai tameu in otraqiae edit. Graeca jam commemo-
ιι
THEODORETI EPISCOPI CYttENSlS
32
ΑΤΡΕΠΤΟΣ.
ΔΙΑΛΟΓΟΣ A’.
OP90AOS02 ΚΑΙ EPANIZTHS.
IMMUTABILIS.
DIALOGUS I.
ORTHODOXUS XT ERANtSTES.
5 ORTHODOXUS. Meliue quidem esset bos con- A sentire, et doctrinam apostolicam integram conser- vare. Sed quia, neseio quam ob causam, soluta concordia, nobis nova dogmata nunc proponitis, absque uUa, si placet, contentione veritatem com- muni opera qumramus.
ERAM. Mos inquisitione non egemus : veritatem enim explorate perceptam tenemus.
ORTH. Hoc heretici omnes sibi persuasum ha- bent : quinetiam Judaei et Graeci verorum dogma- tum propugnatores se putant : nec ii modo qui Platonis * et Pythagorae placita sequuntur, sed Epi- curi quoque discipuli, et qui athei sunt prorsus, et nihil opinantes. Mon convenit autem praeoccupatae opinioni servire, sed in veram doctrinam inqui- rere.
ERAM. Admonitioni tuae pareo, et in monitis acquiesco.
ORTH. Quoniam igitur priorem adhortationem Cscile admisisti, rogo etiam, ut humanis rationi- bus veritatis β inquisitionem non subjicias, sed apostolorum et prophetarum, et sanctorum qui hos secuti sunt, vestigia quaeras. Hoc enim facere via- tores solent, ut cum a via regia deflexerint, semi- tas considerent, si quorumdam abeuntium aut ve- nientium vestigia adsint, vel hominum, vel equo- rum, vel asinorum, vel mulorum : et postquam invenerint, canum more illa persequuntur, nec ante desistunt, quam in rectam vhim redierint.
ERAM. Sic faciamus. Tu itaque praei, ut qui ser- G monem inchoasti.
ORTH. De divinis ergo nominibus, substantia, inquam, et hypostasibus, personisque et proprieta- tibus, priore loco disseramus, et quomodo inter se dilferant cognoscamus et definiamus : tum caetera deinceps aggrediamur.
ERAM. Pulcherrimum et convenientissimum ser- moni nostro exordium dedisti. His enim perspicue explicatis, facilius procedet nostra disputatio.
ORTH. QuopigjD igitur baec ita fieri oportere
ΟΡΘΟΔΟΧΟΣ. 'Apcivov ρέν συμφώνων ήμΔς, χα\ ri]v άποατολιχί^ν διβασχαλίαν φυλάττβιν άχήρα- τον. Έικιβή δέ ούχ οΤδ* άνθ* δτου τήν όμδνοκαν 6ta- λύσαντις, χακνά νΰν ήμΖν προβάλλισθι δδγματα,βΖχα τινδς Ιριβος, sl doxtl, xotv]| ζι^τήβωμβν τήν άλή^- θειαν.
ΕΡΑΝ. ΈμβΤς ζητήσεως ο6 δεδμεθα* Δχριβως γάρ της άληΟε(ας έχόμεθα.
ΟΡΘ. Τοΰτο χα\ των αίρετιχων ύπείληφεν Ιχαβτος* χα\ μέντοι χα\ ΤρυδαΤοι, χα\ Έλληνες, των της άληθεΐας δογμάτων προστατεύειν νομίζουσιν xaV ού μδνοι γε ο1 τά Πλάτιονος χα\ Ποθαγδρου θρησχεύον- τες, άΰά χα\ οΐ της Έπιχούρου ουμμορίας, χα\ οΐ ηάμπκν άθεοι χα\ άδδξαστοι. Προσήχει δλ μΙ) icpo- λή4«ι δουλεΰειν, άλλά τήν άληθη γνώσιν έιαζη- Β τεΖν.
ΕΡΑΝ. Πε{θομαι τ)| παραινέοει, χα\ δέχομαι τήν είσήγησιν.
ΟΡΘ. Επειδή τοίνυν τήν προτέραν εύπειθώς Ιδέξω παράχλησιν, άξιώ σε πάλιν, μή λογισμοΖς άνθρωπ(νοις Ιπιτρέψαι της άληθεΐας τήν Ιρευναν, άλλά τών άποστόλων, χα\ προφητών, χα\ των μετ' έχείνους άγιων έπιζητησαι τά Γχνη. Τούτο γάρ χα\ τοΤς όδοιπδροις φίλον ποιεΖν, δταν Ιχτραπώσι της λεωφδρου, χα\ τάς άτραπους διασχοπεΙν, εΖ τινων άπιόντων ή Ιρχομένων Ιχουσι τύπους ποδών, ή άν- θρώπων, ή Ζππων, ή δνων, ή ήμιόνων χαΐ δταν εδρωσι, χατά τοΟς χύνας Ιχνηλατουσι, χα\ ού πρό- τερον άφιάαιν, Ιως άν τήν εύθεΖαν δδδν άπολά- 6ωσιν·
ΕΡΑΝ. ΟΟτω ποιώμεν. *Ηγου τοΖνυν αΰτδς, άτε δή άρξας τού λόγου.
ΟΡΘ. Ούχούν περί τών ΟεΕων όνομάτων, ο6σ(ας φημ\, χα\ ύποστάσεων, χα\ προσώπων, χα\ Ιδιοτήτων, διευχρινησώμεθα πρότερον, χα\ γνώμεν χα\ όρισώ- μεθα τίνα έχει πρδς άλληλα διαφοράν* εΤΟ' ούτω λοιπδν άψώμεΟα τών έξής.
ΕΡΑΝ. Κάλλιστον χα\ άναγχαιότατον έδωχας τψ λόγφ τ6 προοίμιον. Τούτων γάρ ευκρινών γενομενων. Ι^ίον προδήσεται ή διάλεζις.
ΟΓΘ. Επειδή τοίνυν άρα χα\ συvιψηφι^άf efl»
33
ταυ6'οδτω γβνέ^θακ, Αη^χριναι, ώ φιλ^της.
Του θεού, aea\ αατf>^, χλ\ του μονογενούς ΤΙοϋ, κλ\ του καναγίου Πνεύματος, μίαν ουσίαν φαμέν, ώς «αρα τής θείας έδιβάχθημεν παλαιάίς τε χα\
νέας, χα\ των έν Νιχαίςι συνεληλυθύτων Πατέρων, ή ταΐς Άρείου βλασφημίαις άχολουΟούμεν (6);
ΕΡΑΝ. Μίαν 6μο).ογοΰμεν τής Αγίας Τριάβος ουσίαν.
ΟΡΘ. Τήν ύπόστααιν, Αλλο τι παρΑ τήν ούαίαν βημαίνειν νομίζομεν, ή τής ούσίας Ιτερον ύπεΑή- φαμεν 6νομα ς
ΕΡΑΝ. Έχει τινΑ διαφοράν ή ούσία nphς τήν 6πδστασ:ν ;
ΟΡΘ. Κατά μέν τήν θύραθεν σοφίαν, ούχ έχει. τε γάρ οϋσία τά θν σημαίνει, χα\ το ύφεστός ή ύχό- στάσις. Κατά δέ γε τήν των Πατέρων διδασκαλίαν, ήν Ιχεν διαφοράν τδ χοινδν υπέρ τδ Γδιον, ή τδ γένος ύπέρ τδ είδος ή τδ άτομον, ταύτην ή ούσία πρδς τήν ύπόστασιν Ιχει.
34
Α censuimus, responde, ο amice. Dei Patns, et unU geniti Filii, et sanctissimi Spiritus, num unam sub· stantiam dicimus, sicut a divina Scriptur i vetere et nova, et a Patribus Nicseae congregaLs edocti sumus, an Arii blasphemiam sequimur?
ERAN. Unam confitemur sanctae Trinitatis sub·^ stantiam.
ORTH. Hypostasin autem, an aliud quam sub*- stantiam significare putamus, an substantiae aliud esse nomen existimamus?
7 ERAN. Estne aliqua differentia inter substan· tiam et hypostasin?
ORTH. Secundam exterorum quidem sapira- tiam nulla est : nam $ubUaniia (seu eueniia) id quod est significat, et id quod subsistit est kyposta- sfs. At secundum Patrum doctrinam, sicut ‘ diffe· runt commune et proprium, vel genus et species ac individuum, ita differunt substantia et hypo- stasis.
DULOGUS I. — IMMUTABILIS.
B
EPAJV. Εαφέστερον τά περ\ του γένους χα\ εΓ- δους (7) χαΐ του άτδμου είπέ.
ΟΡΘ. Γένος χαλουμεν τδ ζώον* πολλά γάρ ση- μαίνει χατά ταύτέν. Δήλο? γάρ χα\ τδ λογιχδν, χα\ τδ Αλογον * χαι αδ τιάλιν των Αλόγων είδη πολλά, τά μέν πτηνά, τά δέ Αμφίβια, τά δέ πεζά, τά δέ νηχτΑ. Κα\ τούτων δέ έχαστον είς πο)λά διαιρείται. Των γάρ πεζών Αλλο μέν έστι λέων, Αλλο δέ πάρδαλις, έϋίλο δέ ταύρος, χαΐ μυρία έτερα. ϋύτω χα\ των πτηνών, χα\ τών Αλλων είδη πολλά * Αλλ* δμως τού- των Απάντων γένος έστί τδ ζώον, είδη δέ τά προλε- λεγμένα. ΟΟτω τδ Ανθρωπος βνομα κοινόν έατι ταυ- τησ\ της φύσεως δνομα. Σημαίνει γάρ χα\τδν 'Ρω- μαίου, χα\ τδν Άθηναίον, χαΐ τδν Πέρσην, χα\ τδν Σαυρομάτην, χα\ τδν Αιγύτπιον, χα\ συλλήβδην εΐ- πείν, Απαντας δσοι ταύτης χοινωνοΰσι τής φύσεως. Τδ δέ γε Παύλος ή Πέτρος δνομα ούχέτι τδ χοινδν σημαίνει της φύσεως. Αλλά τόν τινσ (8) Ανθρωπον· Ούδεις γάρ τδν Παύλον Αχούσας, είς τδν *Αδάμ, χαΐ τδν 'Αβραάμ, χαΙ τδν Ίαχώβ Ανέδραμε τφ λογισμφ. Αλλά τούτον μόνον Ινόησεν, Λ χα\ τής προσηγο- ρΐας χατήχουσε. Τδν μέντοι Ανθρωπον Απλώς Αχού- σας, ούχ είς τδ Ατομον Απερείδει τδν νουν. Αλλά χα\ τδν Ίνδδν, χα\ τδν ΣχύΟην, χα\ τδν Μασσαγέ- την, χαλ Απαζαπλώς πΑν γένος Ανθρώπων λογίζεται. Καλ τούτο ήμΑς ούχ ή φύσις μόνον. Αλλά χα\ ή θεία διδάσκει Γραφή. Είπε γάρ ό θεδς, φησίν, c 'Απ- αλέ ίψω τδν Ανθρωπον δν έπλασα Ατιδ προσώπου τής γής. > Τούτο δέ περ\ παμπόλλων είρηχε μυριάδων. Πλειύνων (8*) γάρ ή δισχιλίων χα\ διαχοσίων μετά τδν Άδάμ διεληλυθότων έτών, τήν διά του χαταχλυ- σμοΟ πανωλεθρίαν τοίς Ανθρώποις έπήνεγχεν. ΟΟτω χα\ δ μαχάριος λέγει Δαβίδ * ι Άνθρωπος έν τιμή ών ού συνήχεν, ι ού του δεΤνος, ή του δείνος, άλλα
ERAN. Dic paulo darius de genere, specie, et individuo.
ORTH. Genus appellamus animal : multa enim simul significat. Nam et ratione praeditum et rationis expers complectitur : et rationis expertium rursus multae sunt species. Alia enim sunt volatilia, alia amphibia : quaedam pedibus gradiuntur, alia natant. Unumquodque porro istorum in multa dividitur. Pedestrium quippe aliud est leo, aliud pardas, aliud taurus, et mille alia. Sic etiam et volucrum, et reli- quorum multae sunt spedes; sed horum tamen om- nium genus est animal, specibs autem, quas recensui· Sic hominis appellatio naturae hujus commone no- men est. Significat enim et Romanum, et Athenien- sem, et Persam, et Sauromatam, et iEgyplium, et, ut semel dicam, quotquot sunt hujus naturae participes. Pauli vero et Petri nomen non commimem naturam designat, sed quempiam hominem. Nemo enim Paulam audiens, ad Adamum, vel Abrahamum, vel Jacobom cogitationem convertit, sed eum solum cogitat, cujus appellationem audivit. At, si homi- nem simpliciter audivit, non in aliquod individuum cogitationem defigit, sed et Indum, et Scytham, 8 et Massagetam , et universum humanum genus animo comprehendit. Hoc porro nos non natura solum, sed divina etiam Scriptura docet. Dixit enim Deus, inquit : c Delebo hominem , quem formavi a facie terrae *. > Hoc vero dixit de hominibus nu- mero infinitis. Cum enim anni post Adamum prae- teriissent plures quam bis mille ac ducenti, homi- nibus per inundationem exilium attulit. Eodemque modo^ beatus David loquitur : c Homo cum in ho- nore esset, non intellexit i non hunc vel illum, sed universe omnes homines accusans. Talia qui-
• Gen. VI, 7. ^ Psal. XLviif, 21.
(6) Ed. Rom. et Lips. άχολουθούντες.
0 y. εΓδ. Ex edit. Rom. et Lips. insertum. (8) τινά. Ita Roni. et Lips. Mallem δείνα.
(8*) πλειόνων — έπήνεγχεν. Ita fere calculum du- cit Noster, quaest. έ7 in Gen, Vid. t. 1, p. 60. Sed repugnat Chronologia sacra.
35
THEODORETI EPISCOPI CYRENSIS
33
dem innamerabilia sunt> sed producere sermonem , nihil est opus.
ER AN. Communis ei proprii discrimen aperte ostensum est : sed ad substantiam et hypostasin redeamus.
,ORTH. Sicut ergo nomen Homo commune est toti huic naturse : ita divinae substantiae nomen sanciam Trinitatem significare accepimus, * bypo« stasin vero personam aliquam designare, nempe vel Patris, vel Filii, vel Spiritus sancti: Nam hypo- slasin, el personam, et proprietatem idem signifi- care dicimus, sanctorum Patrum doctrinam se- quentes.
ERAN. Haec ita se habere confitemur.
ORTH. Quaecunque ergo de natura divina dicun- tur, communia sunt Patris et Filii et Spiritus sancti, ^ ut Deus, Dominas, conditor, omnipotens, et quae bis similia.
0ERAN. Haeecitra controversiam Trinitatis sunt Gomniunia.
ORTH. Quae autem hypostases seu personas* designant, ea sanctae Trinitati communia non sunt, sed illius sunt personae, cujus sunt propria : ut nomen Pater, et Ingenitus, propria sunt Patris : nomen quoque Filius, cl Unigenitus, et Deus Ver- bum, non Patrem significant, nec Spiritum san- ctum, sed Filium. Spiritus vero sanctus, et Pa- racletus, Spiritus personam designant.
I
ER.AN. An non igitur Spiritum vocat sacra Scri- ptura etiam Patrem et Filium?
ORTH. Spiritum vocavit et Patrem et Filiam , ut aignificet divinam naturam esae incorpoream, et circumscribi non posse : Spiritum autem sanctum solam Spiritus personam appellat.
EHAN. Hoc quoque extra controversiam est po- Mlum.
ORTH. Quoniam orgo aliqua diximus esse sanet» Trinitatis communia, aliqua vero cujusque bypo- staseos propria, nomen immutabile substanthene commune dicimus esse, an alicujus person» pro- prium?
ERAN. Commune est Trinitatis immutabile. Nec enim fieri potest, ut substanti» aliud sit mutabile, aliud immutabile.
xoivfl πάντων Ανθρώπων κατήγορων. Κα\ μυρ(α τοιαΰτα Εστιν εύρεΙν, άλλ' ού χρή μη χύνε cv.
ΕΡΑΝ. Δέθειχται σαφώ; ή διαφορά του χοινου πρδς τ6 Ιδιον · άλλ* είς τδν περί της ούοΙας χα\ τής ύποοτάοεως έπανέλθωμεν λάγον.
ΟΡΘ. *Οσπερ τοίνυν τδ άνθρωπος δνομα χοινόν έστι ταύτης τής φύσεως δνομα, ούτω τήν θε{αν ού- αίαν τήν άγίαν Τριάδα σημαΐνειν είλήφαμεν · τήν βΙ γε ύπύστασιν, προατωπου τινύς είναι δηλωτικήν, οΓον, ή του Πατρδς, ή του Που, ή του άγΙου Πνεύματος» Τήν γάρ ύπύστασιν, χα\ τδ πρύτωπον, χα\ τήν Ιδιδ- τητα, ταύτδν σημαΐνειν φαμέν τοίς των άγιων Πατέ- ρων δροις άχολουθουντες.
ΕΡΑΝ. Συνομολογούμεν οΟτω ταυτ* Εχειν.
ΟΡΘ. "Οσα τοίνυν περ\ τής θείας λέγεται φύσεως^ κοινά ταυτά έστι του Πατρδς χα\ τού ΥΙού χα\ του Αγίου Πνεύματος, οΤον, τδ βεδς, τδ Κύριος, τδ δή- μιου ργδς, τδ παντοχράτωρ, χα\ δοα τούτοις ίτΛ παραπλήσια.
ΕΡΑΝ. Άναμφισβητήτως χοινά τής Τριάδος έστίν»
ΟΡΘ. *Όσα δ' αύ των ύποστάσεων ύπάρχει δηλω- τικά, ούχέτι ταύτα τής άγίας Τριάδος κοινά, άλλ' Ιχείνης έστ\ τής ύποστάσεως, ής έστιν Γδιον. ΟΓον τδ Πατήρ δνομα, καΐ τδ Αγέννητος, τού Πατρδς έστιν Γδια, κα\ αύ πάλιν, τδ ΤΙδς δνομα, χα\ τδ Μονογενής, κα\ τδ θεδς Λδγος, ού τδν Πατέρα δηλοΓ, ούδέ τδ Πνεύμα τδ Αγιον, άλλά τδν ΥΙδν. ΚαΙ τδ Πνεύμα δδ τδ Αγιον, κα\ δ Παράκλητος, τής του Πνεύματος ύτυοστάσεως ύπάρχει δηλωτικά.
ΕΡΑΝ. Ού καλεΐ τοίνυν ή θε£α Γραφή Πνεύμα κβά τδν Uaxipa κα\ τδν ΤΙδν; ·
ΟΡΘ. Πνεύμα κέχληχε χα\ τδν Πατέρα κα\ τδν ΤΙδν, τδ άσώματον χαΐ άπερίγράφον της θείας φύ· σεωςδιά τούτου σημαίνουσα* Πνεύμα δέ Αγιον μδνην τού Πνεύματος τήν ύιτδστασιν δνομάζει.
ΕΡΑΝ. *Αναμφίλεχτδν έστι κα\ τούτο.
ΟΡΘ. Επειδή τοίνυν τινά μέν Εφαμεν της άγίας Τριάδος κοινά, τινά δέ έχάστης ύποστάσεως ίδια, τδ Ατρεπτον δνομα κοινδν εΤναι τής ούσΙας φαμέν, ή τίνος ύποστάσεως ίδιον ;
ΕΡΑΝ. Κοινδν έστι τής Τριάδος τδ Ατρεπτον· Ούδδ γάρ ο?δν τε, τδ μέν είναι της ούσιας τρεπτδν, τδ δδ Ατρεπτον.
ORTH. Pr»clare dixisti. Sicut enim mortale commune est bominum, ita sanet» Trinitatis com- mune est immutabile, et alterationis expers. Im- mutabilis igitur etiam unigenitus Filius, sicut et Pater qui ipsum genuit, et Spiritus sanctus.
ERAN. Immutabilis.
. 10 ORTH. Quomodo igitur cvangelicum illud
dictum t Verbum caro factum est * i proferentes, mutationem immutabili natur» tribuitis?
ΟΡΘ. Άριστα εΓρηχας. "Ωσπερ γάρ των Ανθρώ- πων κοινδν έστι τδ θνητδν, ούτω της άγίας Τριάδος κοινδν τδ Ατρεπτδν τε κα\ άναλλοίωτον. Άτρεπτος τοιγαροΰν χα\ 6 μονογενής Τίδς, καθα κα\ δ γεννή- σας αύτδν Πατήρ, κα\ τδ Αγιον Πνεύμα.
ΕΡΑΝ. Άτρεπτος.
ΟΓΘ. Πώς τοίνυν τδ εύαγγελικδν έκεινο (&ητδν παράγοντες, τδ, ι '0 Αδγοςσάρξ έγένετο, ι τροπήν (9) τή άτρέπτη) προσάπτετε φύσει ;
* Joan. I, 14.
(0) τρ. Εχ ed. Rom. ct Lips. inserlum.
^ DIALOGUS I. —
ΕΡΑΝ. Ού xaTi τροπήν αύτΙν λέγομεν γεγ«ντ;- •Oji σάρχα, άλλ' οΐοεν αυτός·
ϋΡΘ. ΕΙ μή σάρκα λαβών λόγεται γεγενησΟα* »άρς, δυρϊν θάτερον ανάγκη λέγειν, ή τήν είς σάρχα τροπήν αύτ^ν ύπομεμενηχέναι, ή δοχήσεί τοιουτον όφθήνσι, χατά δέ τδν άληθή λόγον άσαρχον είναι θεόν.
ΕΡΑΝ. Βαλεντινιανών αύτη, χα\ Μαρκιωνιστών, χα\ Μανιχαίων ή δόξα. ΉμεΓς δΙ όμολογουμόνως (διδάχ^μιεν σαρχωθήναι τδν Θεδν Λόγον.
ΟΡβ. Τδ σαρχωΟήναι τίνοουντες; τδ σάρχα λαβεΤν, ή τδ εΙς σάρχα τραπηναι ;
IMMUTABILIS. Γβ
ERAN. Νοη per mutationem ipsum ‘ carnem factum esse dicimus, sed quomodo ipse novit.
ORTH. Si non carne assumpta caro factus dicUary duorum alterum affirmari necesse est, vel ipsum in carnem mutatam esse, vel opinione tantum ta- lem visum esse, revera autem camis expqrtem esse Deum.
ERAN. Haec Yalentlnianoruro, et Marcioaistarum et Manichaeorum est opinio. Nos vero sine con- troversia incarnatum esse Deum Verbum didici- mus.
ORTH. Incarnatum esse quomodo intcHigitis? oarnemne assumpsisse, an in carnem conversum esse ?
EPAN. *A ήμεΓς άχηχόαμεν του εύαγγελιστοΰ λέ- ERAN. Quae nos evangelistam dicentem audivi- γοντος* t 'O Λόγος σάρξ έγόνετο. · B mus, i Verbum caro factum est ·. i
ΟΡΘ. Tb δΐ *£γέτεΓ0 πώς vosfte ;
ΕΡΑΝ. *0 τήν είς σάρχα τροπήν ύπομεΐνας έγέ- νέτο σάρξ, χα\ ήδη Ιρην, ώς οίδεν. *Ημε?ς δέ Γσμεν οτ( άπαντα αύτφ δυνατά. Κα\ γάρ τ6 Νειλωον Οδωρ είς αΓμα μετόβαλε, χα\ τήν ήμέραν ek νύχτα, χα\ τήν Οάλατταν ήπειρον Ιδειξε, χα\ τήν άνυδρον έρη- μον ύδάτων έπλήρωσεν. Άχοΰομβν δά χα\ του Προ- φήτου λέγοντος· c Πάντα δσα ήθέλησεν ό Κύριος έποίησεν εν τω ούρανφ κα\ έν τή γή, ι
ΟΡΘ. Τήν χτισιν δ Ποιητής ώς Λν έΟέλτ) μετά· νχευά^ει* τρεπτή γάρ έστι, χα\ τοϊς του δημιουργή- σαντος όχολουβεΐ νεύμασιν. Αύτδς δδ άτρεπτον Ιχει τήν φύσιν χα\ άναλλοίωτον. Τούτου δή χάριν, περί μλν της χτίσεωςό προφήτης φησ(ν ι Ό ποιων πάντα χα\ μετασχευάζων · · περί δέ τού θεού Λόγου ό μέ- γας λέγει Δαβ{δ* c Σύ δά δ αύτδς εΤ, χα\ έτη σου ουχ έχλειψουσι. » Κα\ πάλιν ό αύτδς θεδς περ\ έαυτού* t Έγώ ειμι, χαΐ ούχ ήλλο(ωμαι. ι
ΕΡΑΝ. Τά χεχρυμμένα ού δεΤ ζητεΐν.
ΟΡβ. Ούδά τά δεδηλωμένα παντελώς άγνβεΓν.
ΕΡΑΝ. Έμά λανθάνει δ τής σαρχώσεως τρόπος * f^xouea δέ δτι δ Λόγος σάρξ έγένετο.
ΟΡΘ. ΕΙ τραπείς έγένετο σάρξ, ού μεμένηχβν δτζερ πρότερον ήν χα\ τούτο έχ πολλών εΙχόνων χα- ταμαΟ^ν εύπετές. Κα\ γάρ ή τοιάδε άμμος προσ- ομιλούσα πυρ\, πρώτον μέν (Μ>δη; γίνεται, είτα είς ύαλον μεταπήγνυται, χαι άμα τή τροπή τήν προσ- ηγορίαν άμειβει. Ουχ (10) ίτι γάρ ψάμμος, άλλ’ ύαλος δνομάζεται.
ΕΡΑΝ. Ούτως Ιχει.
ΟΡβ. Κα\ τής άμπέλου τδν χαρπδν στάφυλήν όνο- μάζοντες, δταν άποΟλίψωμεν, ού * στάφυλήν, άλλά οίνον προσαγορεύομεν.
ΕΡΑΝ. Πάνυγε.
ΟΡθ. Αύτδν δδ τδν οίνον, έχτροπίαν γενόμενον, ούχέτι οίνον, άλλ' δξος όνομάζειν είώθαμεν.
ΕΡΑΝ. Αληθές.
ΟΡβ. Ούτω τδν λίθον Ιψοντές τε χ^\ διαλύοντες.
ORTII. Factum est autem quomodo inteiligi-
tis?
ERAN. Qui mutationem in carnem sustinuit, caro factus est, et jam dixi, quomodo ipse novit. Nos autem scimus omnia ipsi possibliia esse. Nam et Nili aquam in sanguinem convertit , et diem in noctem, et mare terram continentem effecit, el solitudinem aquis carentem aquis replevit. Audi- mus etiam Prophetam dicentem : c Omnia quaecun- qiie voluit Dominus fecit in coelo et ia terra \ >
ORTH. Creaturam Conditor transformat ut vult : est enim mutabilis, et fabricatoris nutum sequitur. Ipse autem naturam immutabilem et alteratiouis expertem babet. Ideo 11 de creatura dicit pro- pheta : t Qui facit omnia, el transformat *; > de Deo autem Verbo dicit magnus Duvid : < Tu autem \deta ipse es, et anni tui non delicient*. i Et rursus Deus ipse de seipso : c Ego sum, et non mutor *·. »
ERAN. Quae abdita sunt exquiri non debent.
ORTH. Nec quae patefacta penitas ignorari.
ERAN. Incarnationis modum ignoro : audivi au- tem quod Verbum caro factum sit.
ORTH. Si mutatione caro factam est , non man- sit quod prius erat : quod quidem ex multis simi- litudinibus intelligi facile potest. Nam arena qua^ dam igni admota primum fluida efficitur, deinde in vitrum concrescit, et una cum mutatione nomen , eommuut : non enim amplius arena, sed vitrum nominatur.
* ERAN. Ita est.
ORTH. Vitis quoque fructum eum uvam appelle- mus, postquam expressa est, non uvam, sed vinom dicimus.
ERAN. Omnino.
ORTH. Ipsum vero vinum, cum mutatum fuerit, non amplius vinum, sed acetum solemus appel- lare.
ERAN. Verum est.
ORTH. Sic lapidem coctum et resolutum, nou
•Joan. 1. 14. ^ Psal.cxxxiv, 6. " Jerem. x, 16. · Psal. ci, 28. *· Malacli. iif, C. (10) ίτι. Rom. et Lips. Irci.
Μ ΤΗΕΟυΟΗΕΏ EPISCOPI CYRENAS (β
ΑΟφΓιυβ hpidew· sed calcem appellamus. Innumera A ούχέτι XCOov, AU* Ασ^εοτον 4) τίτανον χαΧοΰμεν * xd quoque ejus generis reperire licet, qme una cum μυρΙα Βϊ τοιαΰτα iortv ιύ^εΐν, & συν «i>07;jS μΛ· muiatione nomen commutant ταβάλλει τήν χλήσιν.
£RAN. In confesso est. £PAN. Χυνωμολ^γηνεη.
OATH. Si ergo Deum Verbum in carnem muta- ΟΡΘ. EE τοΕνυν ιήν εΙς σ&ρχα τροχιάν τ^ν 03^« tum dicitis , la cur Deum et non carnem potius Λόγον ύπομεμενηχέναι φατέ, τΐ δήγητε θεδν αύτ&ν ipsum appellatis? Congruit enim naturae mutationi Αλλά μή σάρχα προσαγορεύετε ; Άρμόττει γΑρ τ{ nominis mutatio. Nam si, ubi ea quae mutantur Αλλοιώσει της φύσεως ή της προσηγορΕας Ιναλλαγή. aliquam relinent cum iis quae prius erant cognatio- EI γΑρ Ενθα τΑ μεταβαλλόμενα Ιχει τινΑ πρδς Α πρό- nem (habet enim acetum cum vino aliquam pro- τερον ήν συγγένειαν (πελάζει γΑρ πως χα\ τδ δζος pinquitatem, et vinum cum fructu vitis, et vitrum τψ οΓνφ, χα\ ό οίνος τφ της Αμπέλου χαρπφ, χα\ cum arena), post mutationem alia nomina sortiun- ψΑμμφ ή ϋ^ος), έτέρας ταυτα μετά την Αλλοίωσιν tur : ubi infinita est differentia, et tanta, quanta μεταλαγχΑνει προσηγορΕας * δπου τ6 διάφορον Απει- culicis ad universam creaturam, visibilem et invi- pov, xa\ τοσουτον δσον ΙμπΕδος πρδς τήν χτΕσιν sibilem ( tantum enim est ao longe majus discri- Απασαν τήν όρατΙ^ν χα\ Αόρατον (τοσουτον γΑρ, men inter naturam carnis et divinitatis), quomodo ^ μάλλον δέ χα\ πολλφ πλέον, τδ μέσον φύσεως σαρ- fleri potest ut post mutationem prior maneat ap- χδς χα\ θεότητος)« πώς οΓόν τε μετά τήν τροπήν pellatio? νήν προτέραν μεΐναι προσηγορΕαν ;
ERAN. Saepe dixi quod non per mutationem EPAN. Πολ^χις Ιφην, δτι ού χατΑ τροπήν έγέ- (Verbum) factum sit caro : sed manens quod erat νέτο σάρξ, ΑλλΑ ριένων δ ήν, γέγονεν δ ούχ ήν· factum sit quod non erat.
ORTH. Sed illud factum eef, nisi declaretur, mu- ’ΑλλΑ τούτο τδ γέγοτατ^ εΐ μή σαφΙς γΙ-
tationem innuit et alterationem. Nisi enim carne νοιτο, τροπήν αΙνΕττεται χολ ΑλλοΕωσιν. ΕΙ μή γΑρ
assumpta caro facium est, mutationem subeunda ffApxa λαβών έγένετο σΑρξ, τραπείς έγένετο σάρξ. factum est caro.
ERAN. Affumere istud inventum vestrum esU Τούτο τδ ΈΟαββτ ύμέτερόν έστιν εδρημα·
Evangelista enim dicit : ι Verbum caro factum Y^P εύαγγελιστής, i Ό Λόγος σάρξ έγένετο, · est · λέγει.
ORTH. Videris aut divinam Scripturam ignorare, ©P®* *Έοιχας ή τήν θεΕαν Γραφήν ΑγνοεΙν, ή έπι- aut sciens improbe agere. Ego vero te vel ignarum p «Αμενος χαχουργείν. Έγώ δέ σε, ή άγνοοΰντα δι- docebo, vel improbum convincam. Responde ergo, δάξω» ή χαχουργοΟντα έλέγξω. Άπόχριναι τοΕνυν, divini Pauli doctrinam faterisne spiritualem? Παύλου τινευματιχήν τήν διδασχαλΕαν 6|ΐο-
• λογείς;
ERAN. Omnino. EPAN. ΠΑνυγε.
ORTH. Eumdem Spiritum per evangellstas et OP®· Eal τδ αύτδ Πνεύμα, διά τε των εύαγγ*λι- apostolos operatam esse dicis ?| διά τε των Αποστόλων Ινεργησαι λέγεις ;
ERAN. Sic existimo. Ita enim me docuit Scripta- EPAN. ΟΟτω φημΕ· οδτω γΑρ παρά της Αποστο-
ra apostolica ; < Divisiones enim, inquit, donorum έδιδάχθην Γραφής* c Διαιρέσεις γΑρ, ^ρησί,
gratis 13 sunt, idem autem Spiritus ‘·. > Et rur- χαρισμάτων ε1σ\, τδ δέ αύτδ Πνεύμα, ι Κα\ πάλιν*
8US : * i Hsc autem omnia operatur unus atque * Ταύτα δέ πάντα ένεργεί τδ tv χαΐ τδ αύτδ Πνεύμα,
idem Spiritus, dividens privatim unicuique sicut διαιρούν ΙδΕφ έχΑστφ χαθώς βούλεται. » Κα\ αύΟις*
vult I Et rursus : c Habentes autem eumdem * Έχοντες δέ τδ αύτδ Πνεύμα τής πΕστεως. ·
Spiritum fidei ι
ORTH. Opportune apostolica citasti testimonia. ®P®· χβιρδν τάς άποστολιχάς παρήγαγες Si ergo ejusdem Spiritus esse dicimus cvangelisla- D Πνεύματος alvat
rum cl apostolorum doctrinam, audi Apostolum 9*μ*ν τά τε των εύαγγελιστών, τά τε των άποττβ-
Evangelii verba interpretantem. Nam ad Hebrsos λων παιδεύματα, «χουσον του Αποστόλου τδ εύαγ-
scribens sic ait : t Non enim angelos assumit, sed γελιχδνβητδν έρμηνεύοντος. ΈβραΕοις γΑρ έπιστέλ-
semen Abrabae assumit ». · Dic igitur, quid intelli- >ων ούτως f φη · ι ϋύ γΑρ δήπου Αγγέλων έπΟαμβά-
gis per seitisn Abrahm f An non id quod habuit νιται. Αλλά σπέρματος Αβραάμ έπιλαμβάνεται. »
Abrabam secundum naturam, habuit etiam semen Άπόχριναι τοΕνυν, τΕ νοείς τδ σα^ρμα rov ^Αβραάμ;
Abrabae ? ούχούν δπερ είχε χατα φύσιν 'Αβραάμ, είχε χα\ τδ
σπέρμα τού ΆβροιΑμ;
1 ERAN. Non omnia. Christus enim peccatum non EPAN. ϋύ πάντα. ΆμαρτΕαν γΑρ ό Χριστδς ούχ fecit. έποΕησεν.
ORTH. Peccatum non est naturae, sed malae vo- ΟΡΘ. Ή ΑμαρτΕα ούχ f στι τής φύσεως. ΑλλΑ της luntatis. Ideo ηοη indefinite dixi : quod habuit χαχής προαιρέσεως. Τούτου δή χάριν, ούχ Αορίστους
“ Joan. 1, 11 *· I Cor χιι, 4. ** Ibid. Π. II Cor. ιν, 15. ‘· Ilebr. ιι, 10«
11 DIALOGUS I. -
Ιγτ,ν, δπδρ εΤχ$ν 'Αβραάμ, άλλ* δικρ εΤχβ χβτά φύ- j <ην, τουτέατε σώμα χα\ ψυχ^ λογικήν. £Μ toCvuv σαφώς, εΐ αυνομολογείς τδ σπέρμα του 'Αβραάμ χα\ σώμα είναι χα\ ψυχήν λογικήν. ΕΓπερ άρα μή. χλ\ κατά τούτο τοϊς Άπολιναριου συμ^έρη ληρήμασιν. 'Αλλά γάρ χαΐ λτέρωθέν σε τούτο συνομολογησαι χαταναγχάσω. Ε(πλ τοένυν, οι 'Ιουδαίοι σώμα Εχου- σι χαΐ ψυχήν λογικήν;
ΕΡΑΝ. Αήλον ώς Εχουσιν.
ΟΡΘ. "Οταν τοΙνυν άχούσωμεν τού προφήτου λέ· ■^Όντος, € Σύ δλ, Ισραήλ ό παΓς μου, Ίαχώβ δν έξ- ελεξάμτ^ν, σπέρμα 'Αβραάμ, δν ήγάπησα,ι μή μόνον σάρχας τούς Ιουδαίους νοούμεν, ού νοούμεν άνθρώ- ιιους έχ σωμάτων χα\ ψυχών συνεστώτας;
ΕΡΑΝ. 'Αληθές.
ΟΡΘ. Κα\ τδ σπέρμα τού 'Αβραάμ, ούχ άψυχον, ούδλ άνουν, άλλά πάντα Εχον, όπόσα τήν φύσιν χα- ρακτηρίζει τού Αβραάμ;
ΕΡΑΝ. '0 ταύχαλέγων δύο πρεσβεύει υΙούς.
ΟΡΘ. '0 δδ τδν βεδν Λόγον εΙς σάρχα τετράφθαι λέγων, ουδέ Ενα λέγει ΥΙόν. Σάρξ γάρ αύτή χαθ« αύτήν ούχ ΓΙός.ΉμεΙς δδ Ενα ΤΙδν όμολογούμεν, σπέρματος 'Αβραάμ έπιλαμβανόμενον κατά τδν Βείον Απόστολον, χα\ τήν τών Ανθρώπων πραγματευσά- μενον σωτηρίαν. ΕΙ δδ μή στέργεις τήν άποστολιχήν διδασχαλίαν, άντιχρυς όμολόγησον.
ΕΡΑΝ. 'Εναντία τοίνυν φαμδν εΙρηχέναι τούς άπεστόλους. 'Εναντίον γάρ είναι πως δοχεί τδ, c *0 Λόγος σάρξ δγένετο, ι τφ, ι Σπέρματος Αβραάμ δπ^λάβετο. ι
ΟΡΘ. Σο\ τφ μή νοούντι, ή μάτην φίλσνειχούντι, Εναντία δοχεί τά σύμφωνα. Τοϊς γάρ σώφρονι λογι- σμφ χεχρημένοις ού φαίνεται. Διδάσκει γάρ ό θείος 'Απόστολος, ώς ού τραπείς 6 Θεδς Λόγος σάρξ δγέ- νετο, άλλά σπέρματος 'Αβραάμ δπιλαβόμενος. Κατά ταύτδν βδ, χα\ της πρδς τδν 'Αβραάμ γεγενημένης επαγγελίας άναμιμνήσχει. *Η ού μέμνησαι τών τφ πατριάρχη παρά τού Θεού τών δλων δοθεισών ύπο- σχέσεων ;
ΕΡΑΝ. Ποέων;
ΟΡΘ. Ήνίχα αύτδν Ιχ της πατρφας δξήγαγεν ' οέχίας, χαι εις τήν Παλαιστίνην δλθεΤν παρηγγύησεν, ούχ Εφη πρδς αύτδν, ι Εύλογήσω τούς εύλογούντάς σβ, χα\ τούς χαταρωμένους σε χαταράσομαι, χα\ εύλογηθήσονται δν τφ σπέρματί σου πάντα τά Εθνη
^γή«; »
ΕΡΑΝ. Μέμνημαι τώνδε τών ύτωσχίσεων.
ΟΡΘ. Ούχούν Αναμνήσθητι χα\ τών πρδς Ίσαάχ σεα\ Ίαχώβ γε-^ενημένων παρά τού Θεού συνθηκών. Τάς αύτάς γάρ χα\ τούτοις δέθωχεν ΰποσχέσεις, βε- Οαιών τδίς βευτέροις χάΐ τρίτοις τά πρότερα.
ΕΡΑΝ. Μέμνημαι χα\ τούτων.
ΟΡΘ. Ταύτας δδ τάς συνθήχας δρμηνεύων δ θείος 'Απόστολος, ούτως δν τή πρδς Γαλάτας φησί* ι Τφ βά 'Αβραάμ δρ|&ήθησαν αΐ δπαγγελίαι, χαΐ τφ σπέρ- fxm αύτού. Ού λέγει, Κα\ τοΤς σπέρμασιν αύτοΟ,
έπ\ πο)1ο^, άλλ' ώς δφ* δνδς, δς δστι Χριστύς *
·· Ιεα. XU, 8. ·’ Hebr. ιι, 16. ·· Joan. ι. Ιό
•6.
IMMUTABILIS. <2
Abraham, sed, quod habuit secundum naturam, hoc est corpus et animam ratione praeditam. Die ergo aperte, utrum semen Abrahae fatearis esse corpus et animam ratione praeditam ? Sin minue enim, iu hoc etiam ApoHinarii deliria sectaris. Ve* rum hoc ego te alia etiam ratione fateri compellam. Dic ergo : Habentne Judaei corpus et animam ra- tione praeditam ?
ERAN. Clarum esi eos habere.
ORTH. Quando ergo prophetam audierimus di- centem. € Et tu, Israel serve mi, Jacob quem elegi, semen Abrabae amici mei i iium carnes solum Judaeos arbitramur, an homines ex corporibus ani- misque conflatos?
14 ERAN. Vera dicis.
^ ORTH. £t semen Abrahae, non animae nec mentiS expers, sed omnia habens quae Abrahae naturam exprimunt ?
ERAN. Qui hxc dicit, duos inducit fiKos.
ORTU. At qui Deum Verbum in carnem conver· sum esse dicit, nullum dicit Filium. Caro emm ipsa per se non est Filius. Nos autem unum Filium confitemur qui semen Abrahae assumpsit, «t di- vinus ait Apostolus et qui hominum salutem procuravit. Quod si tibi non placet doctrina aposle· lica, aperte profitere.
ERAN. Pugnantia ergo loculos dicimus aposto- los. Contrarium enim quodammodo videtur, cVer- bum caro factum est » ei quod est, t Semen Abrahci . apprehendit »
' * ORTH. Tibi fortasse non intclllgenti vel temere
contendenti, pugnare videntur quae omnino con- sentiunt. Iis enim qui sana mente praediti sunt non videntur. Docet enim divinus Apostolus, oon per mutationem Deum Verbum carnem iartum esse, sed semine Abrahae apprehenso. Simul etiam datam Abrahae pronjissionem in memoriam revocat. An vero non meministi promissionum quas Dens uni- versorum patriarchae dedit?
ERAN. Quarumnam?
ORTH. Quando ex.paterna ipsum domo edusU et in Palaestinam venire jussit, nonne dixit ei : c Benedicentibus tibi benedicam, et maledkend- bus tibi maledicam, et benedicentur in aemine luo ) omnes gentes terrae ** ? »
15 ERAN. Memoria teneo bas promisMones.
ORTH. Recordare igitur etiam foedeniin quae a
Deo cum Isaaco et Jacobo facta sunu Nam easdem promissiones his quoque dedh, secundis et tertiis priores confirmans.
ERAN. Harum etiam meminL
ORTH^ Haec autem foedera enarrans divinus Apo- stolus. sic in Epistola ad Galatas dicit : c Abrahae au- tem dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, Et seminibus ejus, tanquam de mullis, sed lanquain de uno, qui est Christus " : apertissime
Hebr. ii, 16. ·· Gen. xii, 5. Galal. iii.
Pathol. Ge. LXXXIU
S
13 THEODORETI EPISCOPI CYRENSIS
ostendens bumaniUtem Christi ex semine Abrabse A έναργέστατα δηχνυς tIjv Ανθρωπότητα του Χριστοί germinasse, et Abrahae factam promissionem imple- Ix σπέρματος βλαστήσασαν ’ΑβραΑμ, καΐ τήν πρ^ς yjgge, τ6ν *Α6ραΑμ γεγενημένην έπαγγελίαν πληρώσα-
σαν.
ERAN. Dicta sunt haec ab Apostolo. EPAN. ΕΓρηται ταΰτα τψ ΆποστΛψ.
ORTH. Poterant h«c quidem salis esse ad lollen- op0. *ΐχανά μέν χα\ ταΟτα πΑσαν τήν περί τβύ- dam omnem controversiam qua bac de re agitatur. χινουμένην άμφισβήτησιν λυσαι. Έγώ θέ δμως
Ego tamen aliam quoque pradictionem tibi in me- έτέρας σε προ(&/&ήσεως Αναμνήσω. Ίαχώβ έ
moriam revocabo. Jacob patriarcha benedictionem πατριάρχης τήνδε τήν εύλογίαν αΟτψ και τφ τε πβ· hanc sibi et patri et avo datam soli Juda filio de- πάππιρ δοθβΤσαν, 'louiqi τω παιδ\ δέδωκβ
dit, dicens: ι Non deficiet princeps de Juda, et dux Έφη δΐ οΟτως· ι ϋύκ έκλείψει άρχων έξ
de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est, Ιούδα, χα\ ήγούμενος ix των μηρών αύτου, £ως &ν
et ipse erit exspectatio genliiim ··. » An pradiclio- |xq^ άπδχειτα*., χαΙαύτδς προσδοκία έθνών.» Ή
nem istam non admittis tanquam de Christo Salva- ^ήν πρδ(^ίησιν, ώς περ\ του Σωτήρος
tore pranuntiatam ? είρημένην Χρίστου ;
ERAN. Judai tales prophetias perperam inter- B ePAN. *1ο»-ιδα1οι τάς τοιαύτας παρερμηνεύουσι pretantur; ego vero Christianus sum, divinis ere- προφητείας · έγώ δέ Χριστιανός είμι, τοΓς θείοις dens Scripturis, et (probatas) dc Salvatore nostro πιστεύων λδγοις, κα\ τάς περ\ του Σωτήρος ήμών prophetias sine ulla dubitatione recipio. προφητείας άνενδοιάστως δέχομαι.
ORTH. Quoniam ergo fateris te credere prophetiis, Επειδή τοίνυν πιστεύειν ταΐς προφητείαις
et qua pradicla 1β Salvatore nostro Ομολογείς, κα\ τά προ^^θέντα περ\ του Σωτήρος
edita esse dicis , hinc verborum Apostoli scopum τεθεσπίσθαι λέγεις, νδησον (Jl) έντεΰθεν των
considera. Patriarchis enim factas promissiones ad άποστολιχών ^δητών τδν σκοπόν. Τάς γάρ πρδς τους exitum perductas fuisse ostendens, admirabilem πατριάρχας γεγενημένας έτυαγγελίσς πεπερασμένος Illam vocem emisit : * Non enim angelos utique as- έπιδεικνυς, τήν θαυμασίαν έχείνην άφήκε φωνήν
-aumit ·*··'. > Quasi diceret :Yera est promissio, im- ^ q.· Αγγέλων έπιλαμβάνεται · f μονο'>-
posuit Dominus promissionibus finem, apertus est λέγων , Αψευδής ή ύπόσχεσις * έπέθηκε ταΐς
gentibus benedictionis fons, Deus semen Abraha ^παγγελίαις ό Δεσπότης πέρας , άνεφγει τοίς έθνε- assnmpsit, per hoc promissam salutem pneslat, per ^ ευλογίας πηγή, του Άβραμιαίου σπέρ- hoc gentium exspectationem confirmat. ^ ^ επείληπται, διά τούτου τήν άνωθεν
έπηγγελμένην πραγματεύεται σωτηρίαν, διά τούτου τήν των εθνών έμπεδοί προσδοκίαν.
ERAN. Praeclare cum apostolicis prophetica con- EPAN. 'Άριστα τοίς άποστολικοι; τά προφητικά nexa sunt. συ'ΛίρμόσΟη.
ORTH. Idem rursus divinus Apostolus, de Judae ΟΡΘ. Ουτω πάλιν ό θεϊος Απόστολος τής του benedictione nos admonens et huic quoque respon- Ιούδα ήμάς άναμιμνήσχων εύεργεσίας. xal δεικνυς
disse eventum ostendens, exclamat : c Manifestum γ,α\ ταύτην δεξαμένην xh ττέρας, po?· ι Πρόδηλον
est enim, ex Juda ortum esse Dominum ·*. i Hoc γάρ, Ζτι έξ Ιούδα άνατέταλκεν ό Κύριος. » Ταύτδ
ripsum et propheta Michaeas, el Matthaeus evangelisla δέ τοίτο χα\ ό προφήτης Μιχαίας, χα\ 6 εύαγγελι-
Teoenint. Ille enim vaticinium edidit, hic vero histo- στής Ματθαίος πεποίηχεν. Ό μέν γάρ εΐπε τήν
ΓΜΒ propheticum testimonium adjunxit. El quod ad- πρό^^ησιν, ό δέ τη Ιστορία τήν μαρτυρίαν συνέταξε.
miratioDe dignum est , manifestos veritatis hostes Κα\ xh παράδοξον, δτι τους τηροδη)ητάτους τής άλη« Herodi aperte dixisse ait, fore ut Christus in Belh- θείας έχθροΟς Ιφη τφ Ηρώδη σαφώς είπεϊν, ώς Ιν Jeem nasceretur, ι Scriptum enim est, inquit : Et τή Βηθλεέμ ό Χριστές γεννάται. · Γέγραπται γάρ, 4U, Beihieem terra Indae, nequaquam minima es in d φησ\, Κα\ συ, Βηθλεέμ, τη Ιούδα, ούδαμώς έλα- principibus Judae. Εχ te enim mihi prodibit dux, χίστη εΐ έν τοίς ήγεμόσιν Ιούδα· έχ σου γάρ μοι
qui reget populum meum Israel ■·. i Nos autem id έξελεύσεται ήγούμενος, δστις ποιμανεί τέν λαόν μου
quoque adjiingMiius quod Judaei maligne omise- τέν Ισραήλ, ι Έπαγάγωμεν δέ χα\ ήμείς χα\ δπερ rant, dom imperfectum proferunt leslimomiiro. Cum Ίουδαΐόι χαχοήθως παρέλιπον. Ατελή προσενεγχόν- enim dixisset propheta : c Ex te egredietur mihi τες τήν μαρτυρίαν. Είρηχώς γάρ 6 προφήτης, « Έκ
dux, I a^eeil : c El egressus ejus ah initio, a die- σου έξελεύσεταί μοι ήγούμενος, ι έπήγαγε · € Κα\
hus aelerniUlis. » ^ ϊξοδοι ούτοΰ άπ άρχής άφ* ήμερων αιώνος.ι
17 ERAN. Optime fecisti tnium prophetae pro- EPAN. Άριστα πεποίηκας, πάσαν τεΟεικώς τοΟ
ferens testimonium; ostendit enhn Deum esse, qui προφήτου τήν μαρτυρίαν. Δείχνυσι γάρ τέν έν Βη
ΐη Beihieem natus est. θλεέμ τεχθέντα θεόν.
ORTH. Non Deum modo, verum etiam hominem. ΟΡΘ. Ού θεέν μόνον, άλλά κα\ άνθρωπον. Άν-
»* Gen. ΧΙ.ΙΧ, 10. Hebr. ιι, 16. “ Hebr. νιι, 14. ·· Maiih. π, δ, 6; coll. Mich. ν, 4.
(11) F.d. Rom. el Lips. νόησαι.
» DIALOGUS I. -
OpbKwv μ^ν, ώς έξ Ίούοα χατά σάρχα βλαστήσαντα, χαΐ έν Βηθλβέμ γεννηθέντα* θεδν ώς icp6 αΙώνων OrspxovTOi. Ti γάρ, ι Έχ σου μοι έξελεύσεται ήγού- μένος, » τήν χατά σάρχα γέννησιν τήν Ιπ* έσχάτου των ήμερων γεγενημένην βηλοΐ* τ6 δ^, < ΑΙ Εξοδοι αΰτου άπ' Αρχής άφ* ήμερων αίώνος, ι τήν προαιώ- νιον Οιεαρξιν χηρΰττει σαφώς. Ουτω χα\ ό θείος Απόστολος έν τή·πρδς Τωμαίους Επιστολή, τής πΛ- λαιδίς 'Ιουδαίων εύχληρίας δλοφυρδμενος τήν έπ\ τδ χείρον μεταβολήν, χα\ τής θείας Επαγγελίας και νο- μοθεσίας μνημονεύσας, χαΐ ταΟτα προστέθειχεν* « 'Uv οί πατέρες, χα\ έξ ών 6 Χριστδς χατΑ σάρχα, δ ων έπ\ πάντων Θεδς εύλογητδς εις τους αΙώνας των αΙώνων. 'Αμήν, ι Κα\ χατά ταύτδν, χα\ των Απάντων Δημιουργόν, χα\ Δεστιδτην, χαΐ πρύτανιν ώς Θεάν, χα\ έξ Ιουδαίων βεβλαστηχδτα ώς άνθρω- πον Εδειξεν.
ΕΡΑΜ. Ιδού ταυτα ήρμήνευσας * πρδςτήν Ίερε- μίου προφητείαν τί Αν είποις ; Έχείνη γάρ αύτδν βεδν μόνον κηρύττει.
ΟΡβ. Ποίαν λέγεις προφητείαν;
ΕΡΑΝ. C Ουτος 6 Θεός ήμών, ού λογισθήσεται έτε- ρο; πρδς αύτόν. Έξευρε πάσαν δδόν Ιπιστήμης, χαΐ έδωχεν αύτήν Ίαχώβ τφ παιδ\ αύτοΟ , χα\ Ισραήλ τφ ήγαπημένφ ύπ' αύτου. Μετά ταΰτα έπ\ τής γής ώφθη χα\ τοϊς άνθρωποι; συνανεστράφη.ι Έν τουτοις ό προφήτης οΰτε περ\ σαρχδς, οΟτε περί Ανθρωπότητας, οδτε περ\ ανθρώπου, άλλά περ\ μό- νου βεου προηγδρβυσεν.
ΟΡβ. Που τοίνον χρεία συλλογισμών; Τήν Οείαν φνσιν Αόρατον ειναί φαμεν, ή ού πειΟόμεθα τφ Άποστόλΐ]) λέγοντι, c Άφθάρτω, άοράχφ, μόνφ βεφ;ι
£ΡΑΝ· Άναμφιλίχτω; ή θεία φύσις Αόρατος.
ΟΡΘ. Πώς τοίνυν οΤόν τε ήν όφθήναι δίχα σώματος Αόρατον φυσιν ; *Η ο6 μέμνησαι τών άποστολι- autfv έχείνων βητών, & διδάσκει σαφώς τής θείας %νσεως τδ άθέατον; Αέγει δέ ούτως* c *Ον είδεν ούδελς Ανθρώπων, ούτε Ιδείν δύναται. ι Εί τοίνυν ΑΕ^ύνατος άνθρωποι;, έγώ δέ φημι χα\ άγγέλοις, ή θειος φύσεως θεωρία, είπέ πώς έπ\ τής γής ό ΑιΟΑατο; χαΐ Αόρατος ώφθη.
ΕΡΑΝ. *0 προφήτης εΤπεν , δτι έπΙ τής γής
IMMUTABILIS. ίβ
Hominem quidem, tanquam ex Juda secundum car- uem propagatum et in Bethleem natum : Deum vero, tanquam aote saecula exsislentem. Hoc enim f £x te mihi egredietur dux, i nativitatem secun- dum carnem , quae in novissimis die)>ue fecta est, ostendit : illud vero : c Egressus ejus ab initio ', a diebus aeteruitatis , » eum ante saecula exstitisse aperte declarat. Sic etiam divinus Apostolus in Epi- stola ad Romanos, vetecem Judaeorum folicUalem in deterius mutatam deflens, divinamquo promis- sionem et legem eis datam commemorans, boc tan- dem subjecit : f Quorum patres et ex quibus Chri- stus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula saeeuloniro. Arnen i Iis- demque verbis et omnium Conditorem, Dominum, ac gubernatorem esse ostendit ut Deum, et ex Ju- daeis ortum ut hominem.
ERAN. Ecce ista interpretatus «s : ad Jeremi» prophetiam quid dices? Illa enim eum solum Deum esse praedicat.
ORTH. Quam dicis prophetiamt
ERAN. I Hic Deus noster, non reputabitur alius praeter ipsum. Invenit omnem viam scientiae, et dedit eam Jacobo Glio suo, et Israeli dileao suo. Post haec in terris visus est, et cum hominibus conversatus est >In his propheta nec de came, ncc de humanitate, 18 nec de homine, sed de solo Deo vaticinatus est.
ORTH. Ubinam ergo ratiocinationis est usus? Divinam naturam invisibilem esse dicimus, aut Apo- stolo non assentimur dicenti : c Immortali, invisi- bili, soli Deo ** ? »
ERAN. Citra controversiam divina natura invi- sibilis est.
ORTH. Quomodo ergo sine corpore eerni poterat invisibilis natura? An illorum verborum Apostoli non meministi, qu;c perspicue docent divinam na- taram conspici non posse ? Sic enim dicit : t Quem nullus hominum vidit, imo ne videre quidem po- test I Si ergo nec ab hominibus, diop ego nec ab angelis, conspici potest divina natura, dic quo- modo io terra is visus est qui eerni et conspici non potest.
ERAN. Propheta dixit, quod in ferra visus sil
ΟΡβ. Ra\ 6 'Απόστολος εΤπεν, c ΆφθΑρτφ, Aopd- μόνφ Θεώ- > χα\, c *Ον είδεν ούδείς Ανθρώπο>ν, oGxe IBUv δύναται. >
ΕΡΑΝ. Τί ούν; ψεύδεται 6 προφήτης ;
ΟΡβ. Μή γένοιτοί του θείου γάρ Πνεύματος χα\ «α*>χαι χΑχείνα τΑ βήματα.
ΕΡΑΝ. Ζητήσωμεν (12) τοίνυν πως ό Αόρατος ώηρθν]·
ΟΡβ. Μή μοι λογισμούς χα\ συλλογισμούς '(15)
ORTH. Et Apostolus dixit, < Immortali, invisi- bili, soli Deo; i et : c Quem nullus hemiiram vidit, imo non videre potesu »
ERAN. Quid ergo ? falaumne dicit propheta?
ORTH. Absit ! divini eAim Spiritus et baec ei ilk sunt verba.
ERAN. Quaeramus ' igitur, quo pacto invisibilis visus sil,
ORTH. Ne mihi cogitationes et ratiocinationes
Rom. IX, 5. ■· Baruch iii, 55-37. ” I Tim. i, 17. »· 1 Tiin. xi, 16. ·* Baruch iii, 58.
(19^ Sequimur edit. Rom. et Lips. quae haec Eraxiistae, proxima autem Μή μοι γραφή Ortho- Uaxo recte tribuunt, et quae deinceps sequuntur,
Μηδένα — μαρτυρίφ, proximis 'Εάν μοι, x. τ. λ. ad · jui^iint. Inversum ordinem tenuit Sirinondus.
(13) X. συλλ. Ex edit. Rom. ct Lips. inaertuni.
47 THEODORETI EPISCOPI CTREXSIS «
ΙΐΊΠΜηαβ adduxeris. Ego enim in sola divina Seri- A Ανθρωπίνου? προ®ϊνέγχτ,{. Έγώ γάί^μίνίΐ πυίΟομας
τη ϊ’ρΛψ?·
ΕΡΑΝ. Μηδένα δεξηλδγον (U), ήχιστα ρεβαιούμβ-
ptura acqoiesco.
19 ERAN. Nullam rationem admittes, qii» di- vinae Scripturae testimonio non confirmetur. Si mihi cf divina Scriptura dubitationis solutionem attule- ris, admittam et minime contradicam.
ORTH. Scis quod paulo ante dictum evangelicum per Apostoli testimonium declaraverimus, nobisque exposuit divinas Apostolus quomodo Verbum caro factum sit, diserte dicens : t Non enim angelos uti- que assumit, sed semen Abrahae assumit ·■. > Idem igitur et nunc docebit nos magister quomodo Deus Verbum in terra visus sit et cum hominibus con- versatus.
ERAN. Ego et aposlolicis et propheticis assen- ^ lior sermonibus. Profer igitur quam pollicitus es prophetiae interpretationem.
ORTH. Ad Timotheum scribens divinus Aposto- lus haec etiam adjecit : t Manifeste magnum est pie- tatis mysterium; Deus manifestatus est in carne, justificatas in spiritu, visus angelis, praedicatus gen- tibus, creditus est in mundo, assumptus est in glo- ria··.» Manifestum est ergo, quod invisibilis quidem sit divina natura, visibilis autem caro, et quod per hanc visibilem invisibilis illa conspecta sit, per eam edens miracula et suam revelans potentiam. Nam oculorum sensum manu fabricavit, et caecum a na- tivitate sanavit, et surdo auditam restituit, et lin- guam ao vinctam solvit, digitorum utens instru-
νονΓραφιχ|) μαρτυρία. Έάν poc τής Αμφιβολίας τήν λύαιν έχ τής θείας προσενέγκης Γραφής, δέξο- μαι χα\ ούχ άντιφΟέγξομαι«
ΟΡΘ. ΟΤσθ' δτι χα\ πρδ βραχέος τήν εΟαγγελι- χήν βήσιν διΑ τής άποστολιχής μαρτυρίας σαφή ιεε- ποιήχαμεν,' χα\ δεδήλωχεν ήμϊν (15) 6 θείος Άτιό- στολος, πώς ό Αδγος σάρξ έγένετο, διαββήδην είτεων, € Ού γάρ δήπου Αγγέλων έπιλαμβάνεται, ΑλλΑ σπέρ- ματος ΆβραΑμΙπιλαμβάνεται.» Όαύτδς τοίνυν xaV νυν (16) ήμΑς διδάξει διδάσκαλος πώς ό Θεδς Αδγος έπ\τήςγής ώφθη, χα\ τοϊς άνθρωποις συνανεστρΑφη.
ΕΡΑΝ. Έγώ χα\ τοις άποστολιχοις χα\ τοϊς προ- φητιχοϊς πείθομαι λδγοις. Δεϊξον τοίνυν, κατά τήν ύτιδσχεσιν, τής προφητείας τήν έρμηνείαν.
ϋΡΘ. ΤιμοΟέφ γράφων ό θείος Απόστολος χα\ ταυτα τέθειχεν * c Όμολογουμένως μέγα έστ\ τδ τής εύσεβείας μυστήριον* Θεδς έφανερώΟη έν σαρχ\, έδιχαιώθη έν πνεύματι , ώφθη άγγέλοις, έκηρύχΟη έν Ιθνεσιν, έπιστεύθη έν χόσμφ, άνελήφθη έν δόξη. > Δήλον τοίνυν, ώς Αόρατος μέν ή θεία φύσις, όρατή δέ ή σΑρξ, χα\ διΑ τής όρατής ή Αόρατος ώφθη, δι* αυτής ένεργήσασα τΑ θαύματα, και τήν οΐχείαν άποκαλύψασα δύναμιν. Τή μέν γάρ χειρί τήν ότηι- κήν έδημιούργησεν αίσθησιν κα\ τδν έχ γενετής τυφλδν έθερΑπευσε. ΚαΙ αύ πάλιν, τήν Ακουστικήν ένέργειαν Απέδωκε τψ χωφψ, χα\ τήν πεπεδημένην
mento, et lanquam salutare quoddum pharmacum ^ ^λυσε γλώτταν, άντ\ μέν όργάνου τοίς δακτύλοις adhibens sputum. Ita rursus in mari ambulans di- vinitatis omnipotentiam patefecit. Apte ergo divinus dixit Apostolus : c Deus manifestatus est in came. ·»
Siquidem, per hanc apparuit natura, quae cerni non poterat : per hanc illam quoque viderant angelorum turmae : i Visus est enim, inquit, angelis. » Nobis- cum igitur hujus doni particeps facta est etiam in- corporea natura.
ERAN. Angeli ergo ante Salvatoris* adventum Deum non videbant?
ORTH. Apostolus dixit, quod manifestatus in came angelis visus sit.
dSRAN. Atqui Dominus dixit : c Videte, ne con-
χρησάμενος, oTov δέ τι φάρμαχον Αλεξίχαχον τδ πτύσμα προσενεγχών. Ουτω πάλιν έπ\ θαλάττης βαδίσας, τδ τής θεότητος ύπέφηνε παντοδύναμον. Άρμοδίως τοίνυν δ θείος Απόστολος είπε, c Θεδς έφανερώθη έν σαρχί. » Δι* έχείνης γάρ ή Αθέατος έπεφάνη φύσις, δι* έχείνης αυτήν είδον καΐ τών Αγ- γέλων οΐ δήμοι * C *Οφθη γάρ, φησ\ν, Αγγέλοις. » Ηέθ* ήμών ούν Αρα τής δωρεάς ταύτης κα\ τών Ασωμάτων ή φύσις Απέλαυσεν.
ΕΡΑΝ. Ούκοΰν κα\ πρδ τής του Σωτήρος έπιφα- νείας, ούχ έώρων οΐ Αγγελοι τδν Θεόν ;
ϋΡΘ« Ό 'Απόστολος εΤπεν, δτι φανερωθείς έν* σαρχί ώφθη Αγγέλοις.
ΕΡΑΝ. *Αλλ* δ Κύριος Ιφη · ι Όρατε, μή κατα-
' temnatis unum ex bis pusillis minimis : dico enim ^ φρονήσητε ένδς τών μικρών τούτων τών έλαχίστων.
vobis, quod angeli eorum senqier videant faciem Patris nostri qui in coelis est ··. »
ORTH. Sed Dominus rursus dixit : c Non quod Patrem quis viderit, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem ··. > Ideo etiam Evangelista aperte clamat : c Deum nemo vidit unquam, » et confirmat quod a Domino dictum est : c Unigenitus enim, inquit, Fi-
*Αμήν γάρ λέγω ύμϊν δτι ο1 Αγγελοι αύτών καθ’ ήμέραν δρώσι τδ πρόσωπον του Πατρδς ήμών (17) τού έν ούρανοίς. >
ϋΡΘ. *Αλλ* δ Κύριος πάλιν εΐπεν, · Ούχ δτι τδν Πατέρα τις έώραχεν, ei μή δ ών παρά του Θεού, ούτος έώραχε τδν Πατέρα. » Διά τοι τούτο χα\ δ Ευαγγελιστής Αντιχρυς βο^, ι Θεδν ούδείςδώραχε πώ- ποτε, > χα\ βέβαιοί τού Κυρίου τδν λόγον* t Ό μονο-
·· Hebr. ιι, 16. ·* 1 Tim. ιπ, 16. ·· Mattb. χνιιι, 10. ·· Joan. νι, 46.
(14) Utraque ed. habet δόξη λόγων. Mallem au- (I5i Ed. Rom. ctLips. ύμίν. tem legere δέξομαι λόγον, quam lectionem prodit (16) vOv. Ex utraqiie edit, insertum. '
versto Lat. a Strigelio Lips , ann. 1591, in -8 (17) ήμ. Infra leg. υμών. Utraque lectio insolens,
^ita»
49 DIALOGUS I. -
Ycvfi^ yip, φηατ\ν, Y16<, 6 ών ε!; τ6ν χ4λπον toG i Μβτρδς, ΙχεΙνος έξηγήσατο. ι Κα\ ΜωΟσης 6 μέγας, ποθήφος ΕδεΙν τήν άόρατον φύσιν, ήχουσεν αύτου )ϋγοντος τοΰ Δεσπότου Θεοΰ , c ΟύδεΙς βψεται τδ χρβ^ωπόν μου, χα\ ζήαεται. »
ΕΡΑΝ. Πώς ουν νοήσωμεν (18) δτι tOt Δγγελοι «διών χα6’ ήμΙρανόρωΛ -Λ πρόσωτιον τοΟ Πάτρας ΰρών ;»
ΟΡΘ. Ός νοείν είώθαμεν τΔ περ\ των έωραχίναι τ6ν Θε6ν νομιαθέντων Ανθρώπων.
ΕΡΑΝ. ΕΙπέ σ»φέστερον ού νενόηκα γάρ. Μή (19) XII τοΣς ΔνΟριυποις όρατ6ς ό ^ός ;
ΟΡΘ. ΟΟδαμώς.
ΕΡΑΝ. Άλλ* δμως άχούομεν τής θείας Γραφής λεγούσης· ι Όφθη 6 θεδς τφ ΆβραΔμ πρδς τή θρυΣ τή Μαμβρή· ι χα\ 'fljatou λίγοντος · β Εϊδον τδν Κύριον χαθήμενον 1π\ θρόνου υψηλού χα\ έπηρμέ- νου. I Κα\ ό Μιχαίας δλ ταύτδ τούτο λέγει, χαΐ δ Δανιήλ, χαΐ ό 7εζεχιήλ. Περ\ δέ τού Μωσέως τού νοροθέτου φηοιν ή Ιστορία, δτι έλάλησε Κύριος τφ ΜωΟσή, ένώπιος Ινωπίφ , ώς εΣ τις λαλήσει πρδς φίλον αύτού. Κα\ αύτδς δέ ό των δλων Ιφη θεδς , δτι f Στόμα χατΔ στόμα ' λαλήσω αύτφ, έν εϋθει , χα\ ού δι' αΐνιγμάτων. > Τί ούν έρούμεν; δτι τήν θείαν ΙΟεάσαντο φύσιν ;
ΟΡΘ. Ούδαμως. Αύτδς γΔρ ό θεδς δφη * ι Ούδε\ς δψεται τδ πρόσωπόν μου, χα\ ζήσεται. ι
ΕΡΑΝ. Ψεύδονται τοίνυν οΐ τδν θεδν έωραχέναι φήσαντες ;
ΟΡΘ. Μή γένοιτο Ι Εϊδον γΑρ &περ ΕδεΙν αύτούς ' οΓόν τε ήν.
ΕΡΑΝ. Τή δυνάμει άρα των δρώντων δ φίλάνθρω* 9ος Δεσπότης τάς Αποκαλύψεις μετρεΓ;
ΟΡΘ. Πάνυ γε· Κα\ τούτο (20) δήλον διΑ τού προ- φήτου πεποίηχεν. c Έγώ γάρ, 2φη, δράσεις έπλή- θυνα, καΐ έν χερσι προφητών, ώμοιώθην.· Ούκ εΐττεν; ΌφΟην, άλλ\ C Όμοιώθην. > Ή δδ δμοίωσις ούχ αύτήν δηλοΐ τού δρωμένου τήν φύσιν. Ούδδ γάρ ή τού βασιλέως εΕκων αύτού δείχνυσι τού βασιλέως τήν φύσιν, χάν έναργείς διασώζη τού βασιλέως τους χα- ραχτηρας.
ΕΡΑΝ. Άδηλόν έστι τούτό γε χα\ Ασαφές. Ού- χοΰν (21) ούδδ τού θεού τήν ούσίαν είδον οΕ τάς άπο- χαλύψεις έχείνας θεασάμενοι ;
ΟΡΘ. Τίς γάρ ούτω μέμηνεν ώστε τούτο φάναι τολμήσαι ;
ΕΡΑΝ. ΕΓρηται δδ δμως ώς έωράχασιν.
ΟΡΘ.ΕΓρηται. ΉμεΣςδδ χα\λογισμο?ς εύσεβέσι χρη- σάμβνοι, χα\ τα?ς άποφάσεσι ταΐς θείαις πιστεύοντες, α? βοωσι δια^βήδην, ι θεδν ούδείς έώραχε πώποτε, »
*· Joan. I, 18. Exod. xxxm, 20. ·· Gen. χνιπ, 8. **-^*,Ose. XII, 10.
(18) νοήσ. Ita ed. Rom. et Lips. νοήσωμεν. Sirm. νοήσομεν.
(I9\ Μή — δ θεός. Hsec in ed. Rom. et Lips. no» men Orthodoxi prae se ferunt. Ούδαμως Eranistae triboitar. Sicque mutato ordine oratio procedit nsaae ad Πάνυ γε , post άποχαλ. μετρεΤ. Eumdcm ordinem tenet Tersio Strigelii.
IMMUTABILIS. 50
Itus, qui est in sinu Patris ipse narravit**. > £l magnus Moses, cupiens invisibilem naturam videre, audivit ipsum Dominum Deum dicentem : c Non videbit faciem meam homo, et vivet *^. >
ERAN. Quomodo ergo intelligemus illud, c An- geli eorum semper vident faciem Patris vestri? »
21 ORTH. Sicut ea intelligere solemus qux de hominibus dicuntur, qui Deum vidisse existimati sunt.
ERAN. Dic clarius, non enim intellexi. An etiam ab hominibus cerni potest Deus?
ORTH. Nequaquam.
ERAN. Attamen divinam Scripturam audimus di- centem : c Apparuit Deus Abrahae ad quercum Mani- brae **; > et Isaiam dicentem : c Vidi Dominum se- dentem super thronum excelsum et elevatum **. » Eodemque modo loquuntur Micbaeas , et Danicl, e4 Ezechiel. De Mose vero legislatore narrat historia ^*, quod locutus sit Dominus cum Mose de facie ad fa- ciem, sicut solet loqui homo ad amicum suum. Et ipse quoque universorum Deus dicit : c Ore ad os loquar ei palam et non per aenigmata · Quid ergo dicemus? quod divinam contemplati sint naturam?
ORTH. Minime. Ipse enim Deus dixit : i Nemo videbit faciem meam, et vivet. ·
ERAN. Mentiuntur ergo qui se Deum vidisse dixerunt?
ORTH. Absit l Viderunt enim quae Ipsos cernere fas erat.
ERAN. Ad spectantium ergo captum benignus Do- minus revelationes attemperat?
ORTH. Omnino. Et haec ita se habere per pro- phetam tesutur. < Ego, * inquit, visiones multipli- cavi , et in prophetarum 22 manibus assimilatus sum ***^*. > Non ait, Visus sum, sed, c Assimilatus sum.) Similitudo autem non ipeam ostendit rei quaq cernitur naturam. Neque enim regis imago ipsius, regis demonstrat naturam, etiamsi distincte expres- sam referat regis effigiem.
ERAN. Hoc obscurum est, et non satis explica- tum. Ergo ncc Dei essentiam viderunt qui revelalio- y nes illas contemplati sunt?
ORTH. Quis adeo inentC' captus est, ut hoo affir- mare audeat?
ERAN. Et tamen dictam est quod viderint.
ORTH. Dictum est. Nos vero, et piis cogiuiioni-. bus utentes, et divinis asseverationibns credentes, quas diserte affirmant quod Deum nemo viderit iin-
1. ·· Isa. VI, 1. Eiod. xxxiii, II. Num. x«,
(20) Ka\ τούτο, x. τ. λ. Ab his verbis incipU ser- mo Orthodoxi in editi, jam commemoratis.
(21) Ούχούν — θεασάμενοι*. Hxcli. cc. Orthodoxo, Τίς — τολμήσαι autem Eranistae tribuuntur. Proxi- ma ad Orthodoxum referuntur, sequens εΕρηταν· Eranistae est. RijJiqua consentiunt·
1
51 THEODORETl EPISCOPI CYRENSIS hl
quam, dicimus ipsos non divinam naturam vidisse, A φαμίν αύτονς ού την OsCav φΰσιν Ιωραχέναι , άλλ* sed visiones quasdam ipsorum captui accommo- (ψεις τιν&ς τ!) σφών δυνάμει συμμέτρους, datas.
ERAN. Iu dicimus. ΚΡΑΝ. 05τως φαμέν. '
‘ ORTH. Sic ergo de angelis intelligamus, audien- ΟΡΘ. ϋυτω τοίνυν χαΐ περί των άγγέλων νοήσω· tesqnod cSemper vident faoiem Patris vestri *^.»Non μβ'>, άχούοντες δτι cKaO' ήμέραν όρωσι xh ιτρδσωπον
enim vident divinam substantiam, qus nec circum- του Πατρδς υμών. » Ού γάρ τήν ΟεΙανούσΙαν δρώσι,
, scribi, nec comprehendi, nec mente percipi potest, τήν ά«ερΙγραπτον, τήν άχατάληπτον, τήν άκερινδη- et quae universa comprehendit , sed splendorem τον, τήν περιληπτικήν των δλων, άλλά δόξαν τινά τή quemdam ipsorum naturae accommodatum. αυτών φύσει συμμετρουμένην.
ERAN. Haec iu se habere in confesso est. EPAN. Όμολόγηται ταυτα ούτως ίχειν.
ORTH. Post incarnationem vero, visus est etiam ΟΡΘ. Μετά μέντοι τήν (νανΟρωπησιν, ώφθη χα\ angelis, secundum divinum Apostolum non in simi- τοϊς άγγέλοις, κατά thv θεΐον Απόστολον, ούχ όμοιώ- litudine gloriae, sed vero ac vivo utens, quasi vela- δόξης, άλλ’ άληθεΐ xaV ζώντι,χρησάμενος, οΤόν
mine, carnis 23 integumento, c Manifestatus est q τινι παραπετάσματι, τώ τής σαρχδς προχαλύμματι. enim, inquit, Deus in came, j ustiflcatus in spiritu, · βεδς Ιφανερώθη γάρ, φησ\ν, Ιν σαρχ\, δδίχαιώΟη Ιν visus angelis *·. > * πνεύματι, ώφβη άγγέλοις. »
ERAN. Ηοβ quidem lanquam Scripturae lestirao- EPAN. Τούτο μίν ώς Γραφικόν έδεξάμην, τάς δΙ sium admisi : vocum vero novitates non recipio, των όνομάτων καινοτομίας ού δέχομαι.
ORTH. Quodnam novum nomen excogitavimus? ΟΡΘ. ΠοΤον ήμεΤς χεχαινοτομήχαμεν δνομα ;
ERAN. Yelaminis nomen. Quaenam enim Seri- EPAN. T6 του παραπετάσματος. Ποία γάρ Γραφή
plura carnem Domini velamen appellavit? τήν τοΟ Κυρίου σάρχα παραπέτασμα προσηγόρευσεν ;
ORTH. Videris parum diligenter divinam legere ΟΡΘ. Έοιχας μή μάλα σπουδαίως τήν θε(αν άνα- Scripluram: alioqui non reprehendisses proposium γινώσχειν Γραφήν. γάρ &v, ούχ &v έμέμψω χψ a nobis similitudinem. Primum enim, quod per παρ* ήμών ώς έν εΙχόνι ^ηθέντι. Πρώτον μόν γάρ
carnem manifestatam esse naturam invisibilem dixit xaV τδ διά οαρχός φανερωΟήναι τήν άόρατον φύσιν
Apostolus,* permittit ul carnem divinitatis velamen φάναι τδν θεΐον 'Απόστολον, παραπέτασμα τής Θε6·
esse intelligamus. Deinde divinus .Apostolus in Epi- τητος έπιτρέπει τήν σάρχα νοειν. 'Επειτα δέ σαφώς
stola ad Hebraeos aperte hoc nomine usus est. Sic ό θείος 'Απόστολος Ιν τή πρός Εβραίους 'Επιστολή
enim dicit : c Habentes itaque, fratres, fiduciam ad Ιχρήσατο τψ όνόματι. Λέγει δΙ ούτως* «Έχοντες ουν,
iatiOitom sanctorum, in sanguine Jesu, quam ini* ’άδελφοί, πα/^^ησίαν είς τήν εΓσοδον τών άγίων έν τψ
liavil nobis viam novam et viventem, per velamen, αιματι Ιησού, ήν έχαίνισεν ήμίν όδόν πρόσφατον χα\
id est, carnem suam, et sacerdotem magnam super ζωσαν, διά τού καταπετάσματος, τούτ* Ιστι της σαρ-
domom Dei, accedentem cum veriuie, ingredien- χΑς αύτού , χαΐ Ιερέα μέγαν έπ\ τδν οΤχον τού θεού,
lem cum vero corde, in plenitudine fidei, I et qua προσερχόμενον (^) μετά άληθείας, είσερχόμενον
sequuntur μετά ό^ηθινή^ χαρδίας έν πληροφορίφ πίστεως , ι
χα\ τά έξης.
ERAN. Demonstratio haec est, cui contradici EPAN. Άναντί^^τος ή άπόδειξις* άποστολιχή non potest. AposloUco enim testimonio oonfir- χεχύρωται μαρτυρίφ. matur..
OUTH. Ne nos ergo rerum novarum accuses. ΟΡβ. Μή τοίνυν ήμάς γράφου καινοτομίας. Παρ- Tibi enim aliud etiam proponemus propheticum εξόμεθα γάρ σοι χαΐ έτέραν προφητικήν μαρτυρίαν,
teslimonium, quod carnem Domini stolam et pallium στολήν άντιχρυς τού Κυρίου τήν σάρχα χαΐ περιβο»
aperte nominat. p χήν όνομάζουσχν.
34 ERAN. Si perplexum et ambiguum non vide- EPAN. Et μή αινιγματώδης όφθείη χα> άμφίβο- Lilur, minime contradicemus, et gratiam habebimus, λος, ούχ άντιλέξομεν, χα\ χάριν όμολογήσομεν.
ORTH. Efficiam ut veritati promissi .tu ipse per- ΟΡΘ. Αυτόν σε τή άληθείφ τής έπαγγελίας παρα« Albeas testimonium. Nosti Jacobum patriarcham, σκευάσω μαρτυρήσαι. ΟΤσθα δτι τ0ν 'Ιούδαν ευλογών eum Jttdss benediceret, Juda priDclpalum Domini Ιακώβ ό πατριάρχης, ταΤς ΔεσποτιχαΙς περιέγραψε nativilate circumseripstsseT < Non deficiet. Inquit, γοναΤς τήν Ιούδα ήγεμονίαν; c Ούχ έχλείψει γάρ,
princeps ex Juda, nec dux e femoribus ejus, donec έφη, άρχων έξ 'Ιούδα, χα\ ήγούμενος έχ τών μηρών
veniat cui repositum est, et ipse erit exspectatio, αύτού, Ιως άν Ιλθη (23) ψ άπόχειται, χα\ αύτδς προσ*
Malib. XVIII, 10. 1 Tim% ui, 1β. Hebr. χ,
(ϋ) πρ. Hanc lectionem rarius obviam tuetur Noster alibi sequutus est. Yid. tom. IU, p. 607.
ed. Rom. et Lips. Striffelii versio exprimit reoe- (23) £d. Rom. ct Lips. άνέλθη.
yium lectionem προσερχωμεθα, x. ^ λ. quam dium
i3 DIALOGUS I.
ίοχίΛ έθνών. I Ταύιην δέ yz τοΓς Cμπfκ»9θcv ώμολό· πζρΐ του Σωτηρος tsOtoicCoOai τήν ηροφη-
xziav,
£ΡΑΝ. Όμολδγησα.
ΟΡΘ. *Αναμνήσθητι τοιγαρουν των έξης. Αβγει γΑρ ώσαύτως* c τήν παρουσίαν τά έθνη προσδέ- χεταί' πλύνε? έν ο?νφ τήν στολήν αΰτοΟ , χα\ έν α?- μάτι σταφυλής τήν περιβολήν αύτοΰ. >
ΕΡΑΝ. Περί (ματίων εΓρηχεν 6 πατριάρχης , ου περ\ σώματος.
ΟΡΘ. άεϊζον ουν πηνίχα ή ποΟ έν αΤματι σταφυλής i πλύνε τήν περιβολήν.
ΕΡΑΝ. Συ δειξον δτι τδ σώμα τούτοις έφοίνιξεν.
ΟΡΘ. Άξιώ σε μυστιχώτερον άποχρίνασθαι. Τινές γλρ (σως παρεστήχασιν άμΰητοι.
ΕΡΑΝ. Ούτως άχοΰσομαι , χα\ οΟτως άποχρινοΰ- μαι.
ΟΡΘ» Οΐσ$* βτι άμπελον ό Κύριος έαυτέν προσ> ηγύρευτεν ;
ΕΡΑΝ. ϋΐδα ώς εΓρηχεν ι Έγώ είμι ή άμπελος ή αληθινή. 9
ΟΡΘ. *0 δέ τής Αμπέλου χαρπδς πιεσθείς ποιαν Ιχει προσηγορίαν;
ΕΡΑΝ. Οίνος προσαγορεύεται.
ΟΡΘ. Ήνίχα δέ τήν πλευράν τού Σωτήρος Ιτρωσαν οί στρατιώται τή λόγχη, τί προχεθήναί φασιν έχ ταύτης οι συγγεγραφύτες τά Ευαγγέλια ;
£ΡΑΝ. Λίμα χαΐ ύδωρ.
ΟΡΘ. Αίμα άρα σταφυλής τδ τού Σωτήρος προσ- ηγύρευσεν αίμα. ΕΙ γάρ άμπε).οςό Δεσπότης ώνόμα* σται, ό δέ τής Αμπέλου χαρπδς οίνος προσαγορεύε- ται, αίματος δέ χα\ ύδατος έχ τής τού Δεσπότου πλευράς χρουνοί προχεθέντες (2ό) διά τού λοιπού σώματος έπ\ τά χάτω διήλθον, εικότως άρα χα\ προσ- ψόρως προείπεν ό πατριάρχης* c Πλύνει έν οΓνφ τ4;ν στολήν αυτού, κα\ έν αΓματι σταφυλής τήν περι- βολήν αύτού. 9 *Οσπερ γάρ ήμεις *{δν μυστικόν τής Αμπέλου χαρπδν, μετά τδν Αγιασμόν, αίμα Δεσποτι- χόν όνομάζομεν, ούτω τής Αληθινής Αμπέλου τό αΤμα σταφυλής ώνόμασεν άΤμα.
ΕΡΑΝ. Μυστιχώς &μα χαΐ σαφώς ό προχείμενος άττοδέδειχται λόγος.
ΟΡΘ. ΕΙ χαι αυτάρκη σοι είς πίστιν τά ειρημένα, i/Ji δμως χα\ έτίραν άπόδειξιν είς βεβαίωσιν τής αλήθειας προσθήσω.
ΕΡΑΝ. Χαριή μοι τούτο δρών * τήν γάρ ώφέλειαν αΟξήσης.
ΟΡΘ. ΟΙσθα δτι άρτον 6 Θεός τό οΙχεΓον προσηγό- ρευσε σώμα;
ΕΡΑΝ. ΟΤδα.
ΟΡΘ. Και έτέρωθι δέ τήν σάρχα σίτον ώνόμασεν ;
ΕΡΑΝ. Οίδα χαΙ τούτο. 'Ηχούσα γάρ αύτού λέ- γοντας * i Έλήλυθεν ή ώρα ινα δοξασθή 6 Τιός τού
Geii. XLW, 10. ‘· lbid.2. "Uoan. αν, 1. «
(24) Ed. Rom; et Lips. προχεΟέντος κρουνοί.
- IMMUTABILIS. 51
genUvJιn^^ ι Hanc autem prophetiam de Christo editam esse antea confessus es.
ERAN. Confessus sum.
ORTH. Repete igitur memoria etiam illa quae se^ quuntur. Sic enim dicit : c Cujus adventum gentes exspectant. Lavabit in vino stolam suam, et in san- guine uvae pallium suum >
ERAN. De vestimentis loculus esi patrlarc^ia, non de corpore.
ORTH. Ostende igitur, ubi aut quando in san- guine uvae laverit pallium?
ERAN. Tu vero demonstra, eum oorpua bis tin- xisse.
ORTH. Oro te ut obscnrius respondeas. Adsnnt enim fortasse aliqui mysteriis non Initiali.
ER.AN. Sic audiana, et sic respondebo.
ORTIi. Scis quod vitem Dominus seipsum ap- pellaverit?
ERAN. Scio eum dixisaq : c Ego sum vitis vera^·. i
ORTH. Fructus vero viUs expressus quomodo appellatur?
ΈΗΑΝ. Yinum nuncupatur.
25 ORTH. Quando autem Sadvaloris latus milito· lancea sauciarunt, quid inde manasse dicunt Evan- geliorum scriptores ··*“ ?
ERAN. Sanguinem et aquam.
ORTH. Sanguinem igitur uvas Salvatoris appel- lavit sanguinem. Si enim Dominus vitis appellatos est, et fructus vitis vinum appellatur, sanguinis vero et aqu« rivi ex Domini latore profusi per re- liquum corpus deorsum manarunt, jure omnino et apposite vaticinatus est patriarcha : c Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvae pallium suum. I Sicut enim nos mysticum vitis fructum post sanctificationem sanguinem Dominicum appel- lamus, sic verae vitis sanguinem uvae sanguinem nominavit.
ERAN. Mystice quidem, sed simul et dlliicide' quod propositum fuerat demonstratum est.
ORTH. Etsi haec tibi ad fidem faciendam suffi- ciant, ad veritatem tamen confirnumdaroaliametiam probationem adjiciam.
ERAN. Si hoc feceris, rem mibi gratam facies : utilitatem enim auxeris.
ORTH. Scis, quod panem Deus proprium Corpus appellaverit?
ERAN. Scio.
ORTH. Anne etiam alibi carnem frumentum no- minavit ?
ERAN. Hoc etiam scio. Audivi enim illum di- centem : c Venit hora ut glorificetur Filius honii-
·"* Joan. XIX, 3i.
S5 THEODORETI EPISCOPI CYRKNSIS Γ16
nis**; » et : c Nisi granum frumenti cadens in A άνθρώπου * i xat* c Έάν μή ό χόχχος τοΰ σίτον πε*
terram mortuum fuerit, ipsum solum manet: si tutem mortuum fuerit, multum fruetnm affert » I" mysteriorum vero institutione pa» nem appellavit corpus, et quod mistum erat, sanguinem **.
ERAN. Sic nominavit.
ORTH. Atqui secandum naturam, et corpus jure eorpus vocabitur, et sanguis sanguis.
ERAN. In confesso est.
ORTH. Salvator autem noster nomina permu- tavit ei corpori quidem id quod erat symboli no- men imposuit: symbolo vero quod erat corporis. Sic vitem sergsum qut nominavit, sanguinis nomen symbolo tribuit.
ERAN. Hoc quidem vere dixisti. Vellem autem permutationis nominum causam ediscere.
*ORTH. Manifesitts est scopus iis qui divinis my* steriis sunt initiali. Volebat enim eos, qui divinis mysteriis participant, non attendere ad naturam eorum quae cernuntur, sed per nominum mutatio- nem mutationi quae ex gratia facta est fidem adbi- bere. Qui enim corpus naturale frumentum et panem appellavit, et vilem rursus se ipsum nomina- vit, is visibilia symbola corporis et sanguinis ap- pellatione honoravit, non naturam metans, sed na- turae gratiam addens.
ERAN. Et mystice mystica dicta sunt, et perspU cue declarata quae non omnibus sunt nota.
ORTH. Quoniam igitur constat et stolam et pal- lium a patriarcha corpus Dominicum appellari **, atque in sermonem de divinis mysteriis ingressi sumus, dic per veritatem, cujus putas symbolum et figuram esse cibum sanctissimum? divinilatisne 27 Christi Domini, an corporis et sanguinis?
ERAN. Non dubium quin illorum, quorum et nomina acceperunt.
ORTH. Corporis et sanguinis dicis ?
ERAN. Ita dico.
ORTH. Ut veritatis amicum decet, locutas es. Nam Dominus accepto symbolo non dixit: Haec est divinitas mea, > sed, 1 Hoc est corpus meum ; » et rursus : c Hic est sanguis meus » et alibi : 1 Pa- ulis vero quem ego dabo, caro mea est, quam ego dkho pro mundi vita*^. »
ERAN. Vera sunt haec, divina enim sunt ora- cula.
ORTH. SU ergo vera, corpus utique habiiil Do- minus.
ERAN. Ego vero Ipsum corporis expertem aio fuisse.
ORTH. Sed oonftieris ipsum habuisse corpus.
ERAN. Ego dico qnod Verbum caro factam sit. enimdidieL
σών βΙς την γην άποΟάνη, μ^νος μένει* Ιάν Ιϊ άηο- θάνη, πολϋν χαρτιών φέρει. >
ΟΡΘ. Έν βέ γε τ?| των μυστηρίων τιαραδόσει, σώμα τόν &ρτον έχάλεσε, χα\ αίμα zh χρβμα.
ΕΡΑΝ. ΟΙίτως ών^ματεν.
ΟΡΘ. *Αλλά χα\ χατά φύσιν, τ^ σώμα σώμα &ν εΙχότως (2.5) χληθείη, χα\ τό αΤμα αΤμα (26).
ΕΡΑΝ. Όμολόγηται.
ΟΡΘ. '0 δέ γε Σωτηρ 6 ήμέτερος ένήλλαξε τ4 όνδματα, χα\ τώ μίν σώματι τ6 του συμβόλου τέθει- χεν δνομα, τφ συμβόλφ τ6 του σώματος * ούτως &μπελον έαυτδν δνομάσας, αίμα τδ σύμβολον προσ- ηγόρευσεν.
ΕΡΑΝ. ΤοΟτο μλν αληθώς εΓρηχας. Έβουλόμην δΐ τήν αιτίαν μαθεΐν της τών όνομάκον έναλλαγής.
ΟΡΘ. Δήλος ό σχοπδς τοϊς τΔ θεία μεμυημένοις. Ήβουλήθη γάρ τους τών θείων μυστηρίων μεταλαγ- χάνοντας, μή τή φύσει τών βλεπομένων προσέχειν. ΔλλΔ δ:Δ τής τών δνομάτων έναλλαγής, ττιστεύειν τή έχ τής χάριτος γεγενημένη μεταβολή. Ό γάρ δή τδ φύσει σώμα σίτον χα\ Αρτον προσαγορεύσας, χα\ αυ ιτάλιν έαυτδν Αμπελον όνομ&σας, οδτος τΑ δρώμενα σύμβολα τή του σώματος χα\ αίματος προσηγορίφ τετίμηχεν, ού τήν φύσιν μεταβαλών. Αλλά τήν χάριν τή φύσει προστεθειχώς.
ΕΡΑΝ. Κα\ μυστιχώς Ι^^έθη τΑ μυστιχΑ, χα\ σαφώς έδηλώθη τΑ πΑσιν ού γνώριμα.
ΟΡΘ. Επειδή τοίνυν συνωμολύγηται, χα\ στολήν χα\ περιβολήν ύπδ τοΰ πατριΑρχου τδ Δεσποτιχδν ώνομΑσθαι σώμα, είς δε τδν περ\ τών θιίων μυστη- ρίων είσεληλύθαμεν λόγον, είπ^ πρδς τής Αληθείας, τίνος ήγή σύμβολόν τε χα\ τύπον τήν παναγίαν τρο- φήν; τής θεότητος του Δεσπότου Χρίστου, ή τοΰ σώματος χα\ τοΰ αίματος;
ΕΡΑΝ. Δήλον ώς έχείνων, ών κα\ τΑ; προσηγο- ρίας έδέξαντο.
ΟΡΘ. Τοΰ σώματος κα\ τοΰ αίματος λέγεις ;
ΕΡΑΝ. Οΰτω λέγω.
ΟΡΘ. Φιλαλήθως είρηχας. ΚαΙ γΑρ ό Κύριος τδ σύμβολον λαβών, ούχ είπε* Τοΰτό έστιν ή θεότης μου* ΑλλΑ, I Τοΰτό έστι τδ σώμά μου * ι χα\ πάλιν* C Τοΰτό έστι τδ αΤμά μου* » χα\ έτέρωθι* ι '0 δΙ Αρ- τος δν Ιγώ δώσω, ή σάρξ μού Ιστιν, ήν Ιγώ δώσω ύττδρ τής τοΰ κόσμου ζωής, ι
ΕΡΑΝ, Αληθή ταΰτα, θεία γάρ Ιστι λόγια.
ΟΡΘ. ΕΕ τοίνυν Αληθή, σώμα δήπου εΤχεν δ Κύ- ριος.
ΕΡΑΝ. Έγώ γΑρ αύτδν Ασώματον λέγω.
ϋΡΘ. Άλλ* δμολογείς αύτδν Ισχηχέναι σώμα.
ΕΡΑΝ. Έγώ λέγω δτι 6 Λόγος σΑρξ έγένετο* ού- τως γΑρ έδιδΑχθην.
” Xoan. iit, 2%. ^ Joan. VI, 51.
•Mbid. 24.
Mattb. XXII, 26- 2Θ. ·· Gen, xlix, 2.
Mattb. XXVI, 2S-28.
(25) άν είχ. Ex cd. Roro, el Lips. suppletum.
(26) αΤμα. Des. II. cc.
Μ DIALOGUS I. -
ΟΡΘ. Κατά τήν παροιμίαν, ώς Εοιχβν, εις τετρη- pivGv πίθον άντλοΰμεν* μετά γάρ έχείνας άπάσας τάς άιοοίεΐξεις^ χα\ τάς των άντιθέσεων λύσεις, τους α£κ τούς λύγους άναχυχλεΓς.
ΕΡΑΝ. Ούχ έμαυτου σοι λύγους , άλλ’ εύαγγελι- χους προσφέρω.
ΟΡΘ. Έγώ θλ των εύαγγελιχών τήν Ερμηνείαν ούχ έχ προφητικών σοι καΐ άποστολιχών προσενή- νσ/α λόγων ;
ΕΡΑΝ. Ούχ άποχρώσιν έχεινοι τδ ζητούμενου λΰ ται.
ΟΡΘ. Κα\ μην έδειξαμεν ώς , άύρατος ών, έφανε- ρ όθη 012 σαρχό:. Κα\ αυτής (27) βλ της σαρχ^ς τήν συγγένειαν παρά των θείων άνδρών έδιβάχθημεν.
< Σπέρματος γάρ Αβραάμ Επιλαμβάνεται. » Και 6 Δεσπότης Θεδς πρδς τδν πατριάρχην Εφη* c Έν τώ σπίρματί σου εύλογηθήσεται πάντα τάΕθνη τής γης·» χαΐ ό Απόστολος · t Πρόδηλον γάρ , δτι έξ Ιούδα άνατέταλχεν 6 Κύριος. » Κα\ έτέρας δέ πολλάς τοιαύ· τας παρηγάγομεν μαρτυρίας. Επειδή δέ χα\ Ετέρων άχουσαι ποθείς, άκουσον του Αποστόλου λέγοντος·
C Πας γάρ άρχιερεύς , Εξ άνθρώπων λαμβανόμενος , εις τό προσφέρειν δώρα χα\ θυσίας καθίσταται. » *Οθεν άναγχαιον Εχειν τι χαι τούτον δ προσενέγκη.
ΕΡΑΝ. ΔεΤξον τοίνυν δτι σώμα λαβών προσήνεγ- χεν.
ΟΡΘ. Αύτδς 6 θείος Απόστολος έν αύτψ γβ τώ χωρίφ διδάσκει σαφώς. Μετ' όλίγα γάρ ούτω φησί* f Δώ είσερχόμενος εις τδν χόσμον λέγει· Θυσίαν χα\ προσφοράνούχ ήθέλησας, σώμα δλ χατηρτίσω μοι. » ^ Ούχ είπεν. Εις σώμα μεταβέβληχας, άλλά, « Σώμα χατηρτίσω μοι. > Δήλο? δέ τήν ύπδ τού Πνεύματος τού σιόματος γεγενημένην διάπλασιν, κατά τήν τού Εύαγγελίου φωνήν* c Μή φοβηθής γάρ, φησί, παρα- λαδείν Μαριάμ τήν γυναιχά σου* τδ γάρ Εν σύτή γεννηθΕν Εχ Πνεύματός έστιν άγίου. »
ΕΡΑΝ. Σώμα τοίνυν ή Παρθένος μόνον έγέννησεν. ΟΡΘ. ΟύδΕ αύτήν, ώς Εοικε, χατενόησας τών συλ- λαβών τήν συνθήχην, ήπου γε τήν διάνοιαν. Τδν γάρ τής συλλήψεως, ού τόν τής γεννήσεως τρόπον, διδά- οχει τδν Ίοι>σήφ. Ού γάρ είπε· Τδ Εξ αύτής γεννηθΕν, τούτ’ Εστι ποιηθΕν, ή πλασθεν, έχ Πνεύματός Εστιν άγίου. Επειδή γάρ ό Ιωσήφ, άγνοών τδ μυστήριον, μοιχείαν ύπωπτευσεν, Εδιδάχθη σαφώς τού Πνεύμα- τος τήν διάπλασιν. Ταύτα διά τού Προφήτου μηνύων, I ιιρηχε* ι Σώμα δΕ χατηρτίσω μοι. > Πνευματιχδς U γε ών, δ θείος Απόστολος ήρμήνευσε τήν πρό^- ^ησιν. ΕΙ τοίνυν ίδιον Ιερέων τδ δώρα προσφέρειν, 1:ρεύς δΕ δ Χριστδς χατά τδ άνθρώπινον έχρημάτισε, προσενήνοχε δΕ ούχ άλλην τινά θυσίαν, άλλά τδ σώμα τδ Εαυτού, σώμα άρα εΤχεν δ Δεσπότης Χριστός.
ΕΡΑΝ. Πολλάχις ε Ιτιών, ώς ούδΕ Εγώ άσώματον φανηναι τδν βεδν Λόγον φημί’ ού μήν δΕ αύτδν εώμα άνειληφέναι, άλλά σάρχα γενέσθαι λέγο3.
“ Hebr. II, 46. “ Gcn. χχιι, 18. *· Ilcbr. νιι, Ι-ί ΡμΙ. XL, 7.
(27) Εϋ. Ποιη. ct Lips. αύτήν.
IMMUTABILIS. 58
L ORTH. In pertasam, quod aiunt, doUum, la ap- paret, infundimus. Nam post omnes illas denion- slrationes, ct objectionum solutiones, eodem re- volveris.
ERAN. Non ego libi verba mea, sed cvangelica profero.
ORTH. Ego vero nonne evangelicoruin dictorum interpretationem Ubi ex propheticis et apostoiicis verbis attuli?
ERAN. Non sufficiunt illa ad dirimendam quae- stionem.
* ORTH. Atqui ostendimus, quod cum invisibilis esset, manifestatus sil per carnem. Ipsius vero carnis cognationem a divinis viris didicimus. 28 * Semen enimAbrahse assumit**. »Et Dominus Deus palriar- ' chae dixit : c In semine tuo benedicentur omnes gentes terrae *’ ; » et Apostolus : c Manifestum est enim, quod ex Juda ortus sit Dominus**. » Et alia mulla ejusmodi adduximus testimonia. Quoniam autem alia etiam audire cupis, audi Apostolum dicentem : i Omnis enim pontifex ex hominibus assumptus constituitur, ut offerat dona et sacri- ficia » Unde etiam necesse est hunc quoque ha- bere aliquid quod assumat.
ERAN. Ostende ergo, quod assumpto corpore obtulerit.
ORTH. Hoc ipse divinus Apostolus in eodem loco aperte docet. Paulo post enim sic dicit : c Ideo in- grediens in mundum dicit : Hostiam et oblationem noluisti, corpus autem adaptasti mihi **. » Non dixit, In corpus convcrlisli, sed, i Corpus adaptasti mihi. » Significat autem a Spiritu profectam cor- poris formationem, ut est in Evangelio : c Ne ti- meas assumere Mariam conjugem luam. Quod enim in ea naturn est, de Spiritu sancio est**.»
ERAN. Solum ergo corpus Virgo genuit.
ORTH. Nec ipsas, ut apparet, verborum sylla- bas, nedum sententiam, assecutus es. Modum enim conceptionis, non generationis Josephum docet. Non enim dixit. Quod ex ea natum, hoc est facium vel formatum, ex Spiritu sancio est. Quia enim Io- seph, ignarus mysterii, adulterium suspicabatur, de formatione a Spiritu sancto facta perspicue edo- ctus est. Hxc 29 per Prophetam significans, dixit ,
• Corpus autem adaptasti mihi » Divinus autem Apostolus, Spiritu plenus, praedictionem interpre- tatus est. Si ergo sacerdotum proprium est offerre munera, Christus autem secundum humanitatem sacerdos appellatus est, hostiam porro aliam, quam corpus suum, non obtulit, sequitur Christum Do- minum corpus habuisse.
ERAN. Quod saepe jam dixi, neque ego incor- poreum apparuisse Deum Verbum dico: ipsum tamen non corpus assumpsisse, sed carnem factum esse affirmo.
t. llcbr. V, I. «Ilebr. X, 5.
« Mallh. I, 20.
59 THEODORETI EPISCOPI CYRENSIS 60
•ORTII. Quanliim Yideo, cum Valentini, ct Mar- A ΟΡΘ. *βς όρώ, ηρ6ς ΐους Βαλιντίνου , ica\ Μβρ. cinnis, el Manetis sodalibus nobis cortamen est. χίωνος, xa\ Μάνητος συντασιώτας Εχομεγτ6νάγώνα. Imo nec illi anquani dicere ausi sunt immutabilem ΜΑλλον βΐ ο&τε Ιχείνοι τραπηναι είς σάρχα τήν naturam in carnem fuisse conversam. Ατρειττον φύσιν εΙπεΙν έτ^λμησαν τζώτητε.
ERAN. Convitiis lacessere a Christianis alie* EPAN. Tb λοιβορεΙν, Χριστιανών άλλ^τριον. nuin est.
ORTH. Non lacessimus convitiis, sed pro veri- ΟΡΘ. Ού λοιδορουμεν, ά>λ’ ΑληΟεΙας ύττερμαχοΰ- lale pugnamus, ct a»gre admodum ferimus, quod μ^ν, xa\ λίαν άσχάλλομεν, δτι τοις άναμφιλέχτοις ds rebus minime dubiis tanquam de dubiis litiga· άμφιλέχτοις ζυγομαχειτε. Έγώ μέντοι τδάγεννές lis. Ego vero illiberalem hanc pertinaciam tuam φιλδνεικον διαλΰσαι πειράτομαι. 'Απδχριναι
compescere conabor. Responde igitur, an pro- τοίνυν, των πρδς τδν Δαβίδ παρά θεού γβγενημΕνων
missionum, qu» Davidi a Deo factae sunt, mc- ύποσχέαεων εΐ μέμνησαι ; mineris?
ERAN. Quarum? EPAN. Ποιων;
ORTH. Quas in octogesimo octavo psalmo Pro- ΟΡΘ. *.\ς έν τω όγδοηχοστφ όγδδψ ψαλμψ συν· pheta posuit. Β ήρμοσεν ό Προφήτης.
ERAN. Multas scio Davidi promissiones factas EPAN. Πολλάς οίδα πρδς τδν Δαβ\δ έπαγγελίας esse. Quasnam ergo in praesentia requiris ? γεγενημένας · ποίας ουν έπ\ τοΟ παρόντος έπι-
ίητεις ;
ORTH. Quae de Christo Domino factae sunt. ΟΡΘ. Τάς περ\ τού Δεσπότου Χριστού.
. ERAN. Tu ipse (psalmi) verba revoca in memo- EPAN. Αύτδς άνάμνησον των (ϊητών αύτδς γάρ
riam. Demonstrationes enim te allaturum pollici- ύκίτχου προσφέρειν (iS) τάς Αποδείξεις, tus es.
30 ORTH. Audi ergo Prophetam Deum slatim in ΟΡΘ. *Άκουσον τοίνυν ευθύς τή αρχή τού ψαλ- principio psalmi collaudantem. Nam cum prophe- Προφήτου τδν θεδν άνυμνοΰντος. Προφητι-
licis oculis praevideret populi iniquitatem atque Ϊ^Ρ «ροϊδων όφθαλμοί; τήν έσομένην τού λαού
liiijus comitem futuram captivitatem, promissionum παρανομίαν κα\ τήν διά τιύτην γενησομένην α1- minime fallentium auctorem Deum suum cele- χμαλωσίαν, των άψευδών ύποσχέσεων τδν οίκεΐον bravit. Sic autem dixit : t Misericordias tuas, Do- Ανύμνησε (29) Δεσπότην. Έφη δλ ούτως· c Τά Ελέη mine, ίη aeternum cantabo ; in generationem et ge- q ®ου, Κύριε , εΓς τδν αιώνα <|Ισομαι , είς γενεάν κα> Iterationem annuntiabo veritatem tuam ore meo. γενεάν άπαγγελώ τήν άλήθειάν σου έν τψ στόματί Quoniam dixisti : in aeternum misericordia aedifi- μου. "Οτι εΐπας · είς τδν αΙώνα Ιλεος οίκοδομηΟή· cabitur, in coelis parabitur veritas tua**. > Per haec αεται · έν τοίς ούρανοΐς έτοιμασθήσεται ή Αλήθεια autem omnia docet Propheta, et promissionem αου. · Διά δέ τούτων πάντων ό Προφήτης διδάσκει , Dei benignitate factam el promissionis veritatem. xa\ τήν διά φιλανθρωπίαν παρά τού θεού γεγενημό- Deinde addit, quaenara el quibus promiserit, ipsum νην Επαγγελίαν , κα\ τής έπαγγελίας τδ άψευδές. Deum loquentem inducens, f Disposui enira, in- λέγει τίνα τε κα\ τίσιν Οπέσχετο, αύτδν φθεγ-
quit, lestamentum electis meis·*, ι Eiecios vero γόμενον Ιπιδεικνύς τδν θεόν, c ΔιεΟέμην γάρ, φησ\, vocavit patriarchas. Postea subjungit : c Juravi Da- διαθήκην τοΤς Εκλεκτοί; μου. · ΈκΛεκτοϋς bk τούς vidi servo meo **.i Dicit porro qua de re juraverit: πατριάρχας έκάλεσεν (30). "Επειτα έπιφέρει-ι "Ομοσα
€ Usque in aeternum praeparabo semen tuum, et Δαβίδ , τφ δούλο> μου. ι Λέγει δέ καΐ περ\ τίνος aedificabo Ιη generationem et generationem sedero ώμοσεν c "Εως τού αΙώνος Ετοιμάσω τδ σπέρμα tuam·". I Dic ergo quemnam semen Davidis appcl- οικοδομήσω είς γενεάν κα\ γενεάν τδν θρ<5-
latum existimes? νον σου. ι ΕΙπέ τοίνυν τίνα τό σπέρμα τον Δα^δ
D υπολαμβάνεις κεκλήσθαι ;
ERAN. Dc Salomone haec promissio facta esi. EPAN. Περ\ τού Σολομώντος ή Επαγγελία γεγέ-
νηται. "
* ORTn. Ergo eliam de Salomone cum patriar- ΟΡΘ. Ούκούν καΐ πρδς τού; πατριάρχας περί τοΟ cli is foedera constituit. Ante illa enim, quae ibi de Σολομώντος Εποιήσατο τάς συνθήκας. Πρδ γάρ των Davide dicta sunt, promissionum illis factarum περ\ τού Δαβ\δ είρημένων, των ύποσχέσεων των Trphe mentionem fecit, t Disposui enim, 31 inquit, te- Εκείνους άνέμνησβ. t Διεθέμην γάρ, φησ\, διαθήχην slaroentum electis meis. » Promisit autem patriar- τοϊς έκλεκτοϊς μου. » Τπέσχετο δέ τοϊς πατριάρ-
·· Psal. LXXXVIII, 2-3. *· Ibid. 4. ·* Ibid, *· Ibid. 5.
(28) Eli. Rom. et Lips. προφίρειν. vidimus, antiquiorum editionum auctoritate munia-
(29) Promissionum — celebravit. Editio Sirm. ha- tur. Emendavimus itaque interpretationem laiinam bebat : Domino suo vera ipsius promissa commemo ex Slriaelii editione.
ravit. Sic vero legendum esset άνέμνησβ pro άν· (30) Plura de hoc. loco vide supra 1. 1, p. 1250, ύμνησε, cum tamen posterior Icciio omnium, quas sc(|q.
61 DULOGUS L -
Iv τψ 9πέρματι αυτών κύλογήσειν ιμάντα τά W/IJ. ΔεΓξον τοίνυν εύλογημένα διά Σολομώντος τά ΙΟνη.
£ΡΑΝ. Ταύτην τοίνυν την έπαγγελίαν, ού διά του Σολομώντος, άΧλά διά του Σωτ!|ρος ήμών πεπλή- ρωχεν δ θεδς ;
ΟΡΘ. Κα\ τοίνυν τοΓς ϊτρ^ς τδν Δαβ'ιδ γεγενη- piva*^ άπαγγελίαις ό Δεσπότης Χριστές τδ πέρας
έι^θηχβν.
ΕΡΑΝ. Έγώ ταύτβς ήγοϋμαι τάς ύποσχέσεις ή ι:ερ\ του Σολομώντος » ή περί του Ζοροβάβελ τδν θεδν πετ»ιηχέναι·
ΟΡΘ. Πρδ βραχέος, το?; Μαρχίωνος, χα\ Βαλεντί- νου, χα\ Μάνητος έκέχρησο λόγοις · νϋν δέ πρδς τήν έναντίαν έχ διαμέτρου συμμορίαν μεταβέβηχας, χα\ τή των Ιουδαίων άναιδεί^ συνηγορείς. "Ιδιον δ^ τοΰτο των της ευθείας εχτρεπομένων όδοΰ · τ^δε γάρ χάχείσε περιπλανώνται , άτριβή πορείαν όδευοντες.
EPAiV. Τους λοιδορί^ χρωμένους δ Απόστολος έςελαυνει της βασιλείας,
ΟΡΘ. Έάν μάτην λοιδορώσιν. ΈπεΙ χα\ αύτδς δ θειος Απόστολος είς χαιρδν Ιστιν δτε χέχρηται τψ είδει, χα\ Γαλάτας μέν άνοήτους ονομάζει, περί δ& δλλων φησίν * c "Ανθρωποι χατεφΟαρμένοι τδν νοΟν, Δδδχιμοι περί την πίστιν · ι κα\ αύ πάλιν περί έτέ- ρων· I ’^Αν 6 θεδς ή κοιλία, χαΐ ή δόξα έν τη οίσχύνη αύτών, > χαι τά έςής.
ΕΡΑΝ. Έγώ τοίνυν ποιαν σοι παρέσχον λοιδορίας
Αφορμήν ;
ΟΡΘ. Τδ τοις προδηλοτάτοις τής άληΟβίας έχθροϊς ευΟυμως συνηγορειν, ή ου δοχει σοι πρόφασις εύ- λογωτάτη τοις εύσεβέσιν είναι πρδς άγανάχτησιν β^·η ;
ΕΡΑΝ. Κα\ τίσιν έγώ συνηγόρησα παραταττομέ- νοις πρδς την Αλήθειαν ;
ΟΡΘ. Νυν Ίουδαίοις.
ΕΡΑΝ. Πώς χα\ τίνι τρόπψ ;
ΟΡΘ. Ιουδαίοι τφ Σολομώντι χαΐ τψ Ζοροβάβελ τάς τοιαύτας προσαρμόττουσι προφητείας , ?να τδ χρεστιανιχδν Ασύστατον άποδείξωσι ζήτημα. Άπό- χρη Δέ χαΐ αυτά τά βήματα διελέγζαι αύτών τήν παρανομίαν, ι "Εως γάρ, φησί, του αίώνος έτοιμάσω τδν θρόνον σου. » Ού μόνον δέ Σολομών χα\ Ζορο- βάβελ, οΓς τάς τοιαύτας προσαρμόττουσι προφητείας, τδν ώρισμένον βιώσαντες χρόνον, του βίου τδ τέρμα χατέλαβον. Αλλά χα\ Απαν Απέσβη του Δαβ\δ τδ γέ- νος. Τ£ς γάρ έπίσταται σήμερον έκ τής Δαυιτικτς τινα χαταγόμενον βίζης ;
ΕΡΑΝ. οι καλούμενοι ούν των Ιουδαίων χατρεάρχαι, ούχ έχ τής Δαυιτιχής ύπάρχουσι συγ- γενείας ;
ΟΡΘ. Ούδαμως.
ΕΡΑΝ. *ΑΧΧά πόΟεν δρμώνται ;
ΟΡΘ. Έξ Ήρώδου τού Αλλοφύλου, δς πατρόθεν μλν Άσχαλωνίτης έτύγχανεν ών, μητρόθεν δέ Ίδου- μαίος. "Αλλως τε χα\ αύτοί παντελώς ήφανίσθησαν, χα\ χρόνος διελήλυθεν, έξ οί και ή τούτων ήγεμονία
IMMUTABILIS. 61
, chis S6 in eorum semine bcnedi/cturum omnibus gentibus. Ostende igitur, per Salomonem bene- dictas esse gentes.
ERAN. Promissionem hanc ergo, non per Salo- monem, sed per Salvatorem nostrum, implevit Deus?
ORTH. Promissis itaque, quae Davidi facta sunl, Christus Dominus finem imposuit.
ERAN. Ego has promissiones vel de Salomone, vel de Zorobabelc a Deo facias puto.
ORTH. Paulo ante Marcionis, cl Valentini, et Ma- netis verbis utebare : nunc ad contrariam ex dia- metro factionem te contulisti. Judaeorum enim im- ’ piidenliae patrocinaris. Esi autem hoc proprium eorum qui a recta via deflectunt. Huc enim el illuc oberrant, per viam minime tritam ingredientes.
ERAN. Conviliatores Apostolus ejicit ·· ex regno coelorum. g
ORTH. Si temere convilientur Nam el ipse di- vinus Apostolus opportunejDonnunquam hoc genere usus est, et Galatas quidem stultos vocat ’· ; de aliis vero dicit : c Homines mente corrupti ; i et de aliis rursus : c Quorum deus venter est, ct gloria in confusione ipsorum, > el caelera ’·.
ERAN. Quam vero libi conviliandi occasionem praebui ?
ORTH. Apertissimis hostibus veritatis libenter patrocinari, annon tibi videtur justissima occasio ista piis esse ut indignentur ?
32 ERAN. Qiiorumnam ego patrocinium suscepi, qui veritati bcHuin inferant ?
ORTH. Nunc Judseorum.
ERAN. Quomodo et qua ratione ?
ORTH. Judaei Salomoni et Zorobabeli tales pro- phetias accommodant, nt Christianorum quaestionenv consistere non posse ostendant. Siifliciunt auieoa vel ipsa verba ad confutandam illorum perversita- tem.* Nam € usque in aeternum, inquit, praeparabo sedem luam > Non solum enim Salomon et Zo- robabel, quibus tales prophetias accommodant, ex- pleto vitae cursu praescripto, vitae flnem habuerunt, sed universum quoque Davidis genus exslincluitt est. Quis enim novit hodie aliquem ex Davidica stirpe prognatum ?
ERAN. Qui ergo Judaeorum patriarchae dicuntur, an ex Davidica stirpe non sunt ?
ORTH. Nequaquam.
ERAN. Unde igitur orti sunt ?
ORTU. Ex Herode alienigena, qui paterna quidem origine Ascalonites fuit, materna vero Idumaeus. Quanquam bi quoque omnino interierunt, et dudum est cx quo horum quoque principatus finem cepit.
Cor. IV, 10. »· Galat. lu, I. H Tinu lu, 8. Pbilipp. ui, 19 ” Psal. ι.χκχνπ», 5.
63 THEODORETI EPISCOPI CYRENSIS M
Dominus autem Deus, non solum Davidis semen in A seternuin servaturum, sed ejus etiam regnum sine fine conservaturum promisit, c ^dificabo enim, inquit, in gencrationjem et generationem sedem tuam I \idemus autem et genus ejus periisse, et regnum finem cepisse. Atque haec cernentes sci* mus tamen universorum Deum veracem esse.
ERAN. Constat Deum minime mentiri.
33 ORTH. Si ergo Deus verax est, ut reipsa verax est, Da vidi autem promisit, fore ut et genus ipsius et regnum in perpetuum servaret, neque tamen aut genus aut regnum videmus (utrumque enim cessavit), quomodo adversanis Deum veracem esse persuadebimus ?
ER.4N. Dubium itaque non est, quin baec pro- phetia Christum designet. ^
ORTH. Quoniam igitur hoc concedis, age, mediam quoque psalmi partem una consideremus : prophe- tiae enim sententiam facilius assequemur.
ERAN. Pnei indagationi : ego enim vestigiis luis insistam.
ORTH. Cum multa de hoc filio (Davidis) promi- sisset Deus, quod et terrae et mari dominaturus sit, et excelsior futurus regibus terrae, et primogeniti Dei nomen habiturus. Deumque cum fiducia Patrem Tocaturus, haec quoque adjecit : i In aeternum ser- vabo illi misericordiam meam, et * foedus meum fidele erit ipsi : et ponam in saeculum saeculi semen ejus, et thronum ejus sicut dies coeli i
I
ERAN. Superat naturam humanam haec promissio. Immortalitatem enim et aeternitatem habet, tum vita, tum gloria : homines vero exigui sunt tempo- ris. Nam et natura brevis est vitae, et regnum, etiam in vita, multiplices et varias habet mutationes. Quare soli Christo Salvatori congruit hujus pro- missi magnitudo.
ORTH. Perge itaque etiam ad reliqua, quae hanc tibi opinionem 34 magis confirmabunt. Dicit enim rursus universorum Deus : c Semel juravi sancto meo, si Davidi mentiar. Semen ejus in aeternum manebit, et thronus ejus sicut sol in conspectu meo, et sicut luna perfecta in aeternum. i Et ut veritatem promissionis ostenderet, subjecit : c Et testis in coelo fidelis i
ERAN. Oportet iis quae a fideli teste promissa sunt sine dubitatione credere. Nam si hominibus qui polliciti sunt sc vera dicturos esse, etiamsi non addant verbis suis juramentum, fidem adhibere solemus, quis est adeo vecors et attonitus, ut rerum omnium Conditori juramentum interponenti fidem non habeat ? Qui enim alios jurare velat, ut consilii sui Immobilitatem ostenderet, sicut etiam dicit Apostolus, jusjurandum interposuit , c Ot per duas res immobiles, quibus impossibile est mentiri Deum,
xh πέρας έ^ξατο. Ό βέ Δ«απότης βιΐς , ού μόνον τό σπέρμα τοΟ Δα6\δ είς τ^ν αΙώνχ τηρήσειν, άλ>.ά χαΐ τήν βασιλείαν Αχατάλυτον φυλΑξειν ΰπέσχετο. c Otxo- όομήσω γΔρ, ϊφη., είς γενεάν χα\ γενεάν τ6ν θρόνον σου. > Όρωμεν Βϊ αύτου χαΐ %h γένος φροΰθον, χα\ τήν βασιλείαν δεξαμένην τδ πέρας. Κα\ ταυτα δλ. όρωντες, Γσμεν του Θεοΰ των δλων τδ Αψευδές.
ΕΡΑΝ. Δήλον ώς Αψευδής ό Θεός.
ΟΡΘ. Ε1 τοίνυν Αληθής ό Θεδς, ώσπερ ου ν Αληθής, ύπέσχετο δΐ τψ Δα6\δ χα\ τδ γένος εις τδν αΙώνα φυ- λάξειν, χα\ τήν βασιλείαν ΑδιΑδοχον τηρήσειν , οδτε δδ τδ ^ένος όρωμεν, οΟτε τήν βασιλείαν * Αμφότερα γάρ έπαύσατο * πώς πείσομεν τους Αντιλέγοντοις ώς Αψευδής ό θεός ;
ΕΡΑΝ. *Αρα δντως ή προφητεία τδν Δεσπότην '
^ χηρύττει Χριστόν.
ΟΡΘ. Έπε\ τοίνυν συνωμρλόγησας, δεύρο δή χα\ τά μέσα του ψαλμοΰ χοινή διασχοπήσωμεν * είσόμεθα γάρ σαφέστερου τής προφητείας τδν νουν.
ΕΡΑΝ. Ήγου τής έρεύνης · Ιψομαι γάρ Ιχνηλατή· σων χάγώ.
ΟΡΘ. Πολλά περ\ τοΰδε του σπέρματος ύποσχόμενος ό Θεδς, ώς χα\ χατά ΘΑλατταν χα\ χατά γην χρατή- σει, χα\ των έπ\ γης βασιλευόντων ύπέρτερος έοται, χα\ πρωτότοκος του Θεού χληθήσεται, χα\ τδν Θεδν συν παββησίφ χαλέσει Πατέρα , χα\ ταΰτα προστέθειχεν * c Είς τδν αΙώνα φυλάξω αύτφ τδ Ιλεός μου χα\ ή διαθήχη μου πιστή αύτφ * χλ\ θή- σομαι είς τδν αίώνα τοΟ αΙώνος τδ σπέρμα αύτοΟ ,
Q χα\ τδν θρόνον αύτου, ώς τάς ήμέρας^ του ούρανοΰ. · ΕΡΑΝ. Ύπδρ φύσιν Ανθρωπε ίαν ή έπαγγελία. Τδ Ανώλεθρον γάρ χα\ αΙώνιον έχει χα\ ή ζωή χα\ ή τιμή * οί δδ Ανθρωποι πρόσχαιροι. "Η τε γάρ φύσις όλιγόβιος , χα\ βασιλεία, χΑν τή ζωή , πολλάς Ιχει χα\Αγχιστρόφους μεταθολΑς. Τοιγάρτοι μόνφ προσ- ήχει τφ Σωτήρι Χριστφ της έπαγγελίας τδ μέ- γεθος.
ΟΡΘ. *Ίθι (51) τοιγαροΰν χα\ πρδς τά λοιπά. Βε- βαιοτέρα γάρ σοι πάντιυς ή περ\ τούτου δόξα γενή- σεται. Αέγει γάρ πάλιν ό τών δλων Θεός * c *Απαξ ώμοσα έν τφ Αγίφ μου, εΐ τφ Δα6\δ ψεύσομαι. Τδ σπέρμα αύτου είς τδν αΙώνα μενεΖ, χα\ ό θρόνος αύτου ώς ό ήλιος Ιναντίον μου , χα\ ώς ή σελήνη χατηρτισμένη είς τδν αΙώνα. > Καί τδ Αληθδς της ^ έπαγγελίας δειχνύς έπήγαγε * ι Κα\ ό μάρτυς έν ού- ρανφ πιστός, ι
ΕΡΑΝ. Χρή τοΖς παρά τού πιστού μάρτυρος έιεηγγελμένοις ΑνενδοιΑστως πιστεύειν. Εί γάρ dv- θρώποις ΑληΟεύειν έττηγγελμένοις, χΑν μή βεβαιώσεν δρχφ τούς >όγους , πιστεύειν εΙώθαμεν, τίς οΟτα>ς έμβρόντητος, ώς Απιστήσαι τφ Ποιητή τού παντός , βρχον έπιτιθέντι τοΓς λόγοις ; Ό γάρ τοΖς Αλλοες Απαγορεύων όμνύναι , τό ΑμετΑθετον τής βουλής αύτού, χαθΑ φησι χα\ 0 ^Απόστολος, έμεσίτευσεν δρχφ , € *Ινα διά δύο πραγμάτων Αμεταθέτων Αν οΤς Αδύνατον ψεύσασθαι Θεδ^4, ίσχυράν παρΑχλη9ΐν
Psal. ε,χχχνιιι, 5. ’Mbid. 29-30. ’· Ibid. 56-58.
(51) Ed. Rom. rl Lip;>. :iOt.
Γ5 DIALOGUS I, -
Ιχ^μεν ο{ χαταφυγ^ντβς χ.ρ«τήσαι της προχειμένης j 4λ«ι5ος. »
ΟΡΘ. Ei τοίνυνάναμφιλέχτως άληθής ή ύπίσχεσις, όρωμεν 6k τζΛρά, Ίουβα^οΕς, οΟτε τ6 γένος , οΟτε φ βασιλείαν του προφήτου Δαβ\8 , πιστεύσωμεν έρ(5ήλως τδν Κύριον ήμών Ίησοϋν Χριστήν σπέρμα τού Δαβίδ χατΔ τό άνθρώπινον όνομάζεσΟαι. Αύτδς γάρ Ιχει χα\ τήν ζωήν χα\ τήν βασιλείαν αΙώνιον.
ΕΡΑΝ. Ούκ ένδοιάζομεν, άλΑ’ ούτω ταΰτ’ έχειν έ;Αολογούμαι.
ϋΡβ. Απύχρη μίν οδν χα\ ταυτα βείξαι σαφώς τού Θεού χαι Σωτήρος ήμών, ήν άνείληφεν έχ σπέρ- ματος Δαδ\δ , άνθρωπύτητα. "Ινα δέ τή τών πλειί- νων μαρτυρίφ παίσαν διχόνοιαν έξελάσωμεν, άχουσω- μεν του βεοΰ διά της του 'Hoatou τοΰ προφήτου φωνής τών πρδς τδν Δαβ\δ υποσχέσεων μνημονεύον- ^ τος. € Διαδήσωγάρ, φησ\ν, ύμΤν διαθήκην αΙώνιον. ι Κα\ δειχνυς Άν νομοθέτην έπήγαγε · ι Τά δσια Δα- βίδ τά πιστά, ι Επειδή γάρ ταυτα τψ Δαβ\δ ύπ- iJχcτo, χα\ διά τοΰ Έσαίου έφθέγξατο, χα\ περανεΤ τήν ύπόσχεσιν. ΚαΙ τά έξης δέ τής προφητείας τού- ταις έστί συνιρδά. Αέγει γάρ · ι *Ιδοΰ μαρτύριον έν έθνεσι δέδωχα αύτδν, άρχοντα χα\ προστάσσοντα έν άθνεσιν. Ίδοΰ Εθνη ά ούχ οΓδασί σε έπιχαλέσονταί σε, χαι λαοί οΖ ούχ έπίστανταί σε έπ\ σέ χαταφεύ- ξονται. > Ταΰτα δε ούδεν\ τών έχ Δαβίδ άρμόττει. Τις γάρ τών έχ Δαβ\δ, χοτά τδν ΉσαΖαν, άρχων ΙΟνών ανεδείχθη ; ΠοΙα δέ Εθνη τινά τών έχ Δαβ\δ οΓα δή Θεδν έπεχαλέσαντο προσευχόμενα ;
£ΡΑΝ. Περέ τών εναργών ού προσήχει μηχύ- νειν · χαΙ ταΰτα γάρ ά/.ηθώς τψ Δεσπότη προσήχε Χριστψ.
ΟΡβ. Ούχοΰν είς έτέραν μεταβώμεν προφητικήν μαρτυρίαν, χα\ τοΰ αύτοΰ προφήτου λέγοντας έπ- αχούσωμεν* c Έξελεύσεται βάβδος έχ τής βίζης Τεσσα\ (δί), χαΐ άνθος έχ τής βιζης άναβήσεται. ·
ΕΡΑΝ. Ταύτην ο!μαι τήν προφητείαν περ\ τοΰ Ζο- ροβάβελ γεγενήσθαι.
ΟΡβ. Έάν (55) χα\ τών έξης έπαχούσης, ούχ έμ- |ΐ£νεΙς σου τή δόςη. Οΰτω γάρ ούτε Ιουδαίοι τήνδε τήν πρόββησιν νενοήχασιν. Έπάγει γάρ ό προφήτης·
« Και έπαναπαύσεται έπ* αύτδν Πνεύμα βεοΰ , πνεύμα σοφίας χα\ συνέσεως, πνεΰμα βουλής χα\ Ισχύος, πνεΰμα γνώσεως χα\ εύσεβείας, πνεΰμα φάβου βεοΰ έμπλήσει αύτόν. > Ταΰτα δέ ούχ άν τις άνβρώπφ ψιλψ προσαρμόσειε* χα\ γάρ τοίς άγαν άγίοις χατά διαίρεσιν δίδοται τοΰ Πνεύματος τά χαρίσματα. Κα\ μάρτυς 6 θείο; Απόστολος λέγων ·
I μέν γάρ δίδοται διά τοΰ Πνεύματος λόγος σο- φίας, άλλψδέ λόγος γνώσεως χατά τδ αύτδ Πνεΰμα, ι χα\ τΔ έξής. Ένταΰθα δέ ό προφήτης τδν έχ βιζης Ίεσσχλ βλαστήσαντα πάσας είρηχεν Εχειν τάς έν- ερτγεία; τοΰ Πνεύματος.
ΕΡΑΝ. Τούτοι ς άντιτείνειν μανία σαφής.
ΟΡΘ. Ούχοΰν άχουσον χα\ τών έξής· 6ψει γάρ
IMMUTABILIS. C6
validam consolaiioncm babcamus, qui confagimus ad Icneiidam propositam spem i
ORTH. Si ergo sine controversia vera est pro« missio, et apud Judaeos nec genus, nec regnum Davidis prophetae cernimus, credamus haud dubie. Dominum nostrum Jesum Christum semen Davidis secundum humanam naturam appellari. Ipse enim et vitam et regnum habet seternum.
EKAN. Non dubitamus, sed haec ita se habere confiteor.
ORTH. Sufiiciebant igitur haec quidem ad demon* strandain Dei et Salvatoris nostri, quam ex semine Davidis assumpsit, humanitatem. Tamen ut plurium testimonio omnem dabiialionem tollamus, Deum audiamus, dum 35 Isalse prophetae voce * facias ' Davidi pollicitationes commemorat, c Feriam enim, inquit, vobiscum pactum sempiternum » Et ostendens legislatorem, addit, c Sancta Davidis fide- lia > Quia haec Davidi promisit, et per Isaiam lo- culus est, promissionem reipsa perficiet. Sed et quae deinceps in prophetia sequuntur his congruunt. Dicit enim : < Ecce testimonium inter populos con- stitui eum, ducem ac praeceptorem gentibus. Ecce gentes quae non noverunt te invocabunt le , et po- puli qui te nesciunt ad te confugient i Haec au- tem nulli ex posteris Davidis conveniunt. Quis enim ex prosapia Davidis dux gentium, ut scribit Isaias, constitutus est ? quae porro gentes aliquem a Davide oriundum orando tanquam Deum invocarunt ?
. ERiN. De rebus manifestis non est pluribus dis- ' serendum; haec enim verissime Christo Domino congruunt.
ORTH. Ad aliud ergo propheticum testimonium transeamus, eumdemque prophetam dicentem au- diamus : I Egredietur virga e radice Jesse et flof e radice proveniet ·®. »
ER AN. Hanc ego prophetiam de Zorohabele edi- tam esse arbitror.
ORTH. Si etiam sequentia audiveris, non per- manebis in tua opinione. Sic enim nec ipsi Judaei hanc praedictionem intellexere. Addit eiiim pro- pheta : c Et requiescet super eum Spiritus Domini, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et 36 pietatis, ) et replebit eum spiritus timoris Domini **. i Haeo vero nemo unquam nudo homini tribuerit : nam etiam valde sanctis per divisionem dantur dona Spiritus, ut testatur divinus Apostolos, dicens : c Etenim alii datur per Spiritum sermo sapientiae alii autem sermo scientiae secundum eumdem Spiritum el caetera. Hic vero propheta eum qui e radice Jesse germinavit, omnes Spiritus operationes habere aflirmat.
ERAN. His adversari aperta est insania.
ORTH. Audi ergo etiam sequentia. Videbis enim
” Mebr. vi, 17-18. ” Isa. lv, δ. Ibid. Ibid. 1, 5. ·· Isa. ii, 1. ·* Ibid. 2-3. »· I Cor. xu. 8.
39^ ΤεσσσΛ — Δίζης. Des. in ed. Rom. el Lips. (35) Έάν,κ. τ. λ. Coiif. lom. II, p. 253 seq, comma ad ράβδος ponunt. ^
67 THEODORETI EPISCOPI CYREXSIS 68
in bis qnxdam liumanam naiuram exccdcniia. Sic satem dicit : c Non secundum opinionem ‘judicabit, neque secundum famam arguet : sed in Justitia jus dicet bnmili, et arguet in rectitudine nobiles terrae, et percutiet terram sermone oris sui, et spiritu la- biorum suorum interficiet impium » Harum pnedictionum partes quaedam humanae sunt naturae, quaedam divinae ; justitia enim, et veritas et recti- tudo, et immola in judicando constantia humanam virtutem declarant.
ERAN. Ex bis aperte didicimus, quod Christi Salvatoris nostri adventum propheta praedixerit.
ORTH. Quae sul)seqiiuntur interpretationis veri- tatem evidentius te docebunt. Addit enim : c Tunc simul pascetur lupus cum agno > et quae se- quuntur ; quibus docet tum morum discrepantiam, toro fidei concordiam. Ac testem praedictionis ha- bemus rerum experientiam. Nam ct eos qui divitiis affluant, et eos qui cum paupertate 37 conflictan- tur, servos ac dominos, magistratus et subditos, milites et privatos, et eos qui orbis terrarum sce- ptra tenent, unum excipit lavacrum, una omnibus offertur doctrina, una omnibus mystica mensa in- struitur, et quilibet credentium aequali parte frui- tur.
ERAN. Sed bacc Deum esse, de quo propheta loquitur, ostendunt.
ORTH. Non solum Deum, sed etiam hominem. Ideostatimab initio hujus prophetiae virgam ex ra- dice Jesse germinaturam dixit et praedictionem claudens exordium repetiit. Sic enim ait : c Et erit radix Jesse, et exsurgens ad imperandum gentibus. In eo gentes sperabunt, et erit requies ejus ho- nor » Jesse autem fuit pater Davidis ; Davidi vero facta est cum jurejurando promissio. Nec vero virgam germinantem ex Jesse appella^set Christum Dominum, si Deum tantum agnovisset. Praedixit autem prophetia etiam orbis terrarum mutationem. € Impleta enim est, inquit, universa terra cogni- tione Domini, et quasi aqua multa operit maria >
ERAN. Audivi prophetica vaticinia. Vellem nunc distincte scire, an divinus quoque apostolorum chorus Christum Dominam ex semine Davidis ger- minasse dicat secundaro carnem.
* ORTH. Rem postulasti minime arduam, aed ralde facilem el espedkan. Audi ergo principem apostolorum clamantem : « Propheta cum esset Da- vid, et sciret jurejurando jurasse illi Deum, fatu- rum ut de fructu lumbi ejus 38 secundam carnem exoriretur Christus qut sederet super sedem ejus, providens loculus est de resurrectione ejus, quod neque derelicta est in inferno anima ejus, neque caro ejus vidit corruptionem **.> Ex his facile intel- iigere potes, ex semine Davidis etiam secundum
i αυτών Svia xa\ την άνθρωττείαν ύττερβαίνοντα φυσίν. Λέγει Sk ούτως · ι ϋύ κατά τήν δόξαν xptvef, ούδ^ κατά την λαλιάν ελέγξει * άλλά χρινεί έν διχαιοαΰν^ ταπεινω χρισιν , χα\ έλέγξει έν εύδύτητι τοΟς έν· δόςους τής γης , χα\ πατάξει την γην τφ λόγφ του στόματος αύτου, χα\ τω πνεύματι διά χειλέων άνβ).ε? τδν άσεβή. ι Τοΰτο)ν δέ των προ^^ήσεων, τά μέν έστιν άνΟρώπεια, .τά δέ θεία* ή μέν γάρ δικαιοσύνη, καΐ ή άλήθεια, κα\ τδ εύθές τε κα\ άκλινές έν τφ κρίνειν δηλοι τήν κατά τδ άνθρώπινον αρετήν.
ΕΡΛΝ. Σαφέστερον διά τούτων έμάθομεν, ώς του Σωτήρος ήμών Χριστού την παρουσίαν ό προφήτης έΟέσπισεν.
ΟΡΘ. Έναργέστερόν βε διδάξει τά τούτΐινν ακό- λουθα τήν τής έρμηνείας αλήθειαν. Έπάγει γάρ· ^ f Τότε συμβοσκηΟήσεται λύκος μετά άρνου, ι και τά έξης * δι* ών διδάσκει χα\ των ήθών τδ διάφορον, χαΥ τδ τής πίστεως σύμφωνον. Κα\ μάρτυρα τής προ^· (Ρήσεως εχομεν των πραγμάτων τήν πείραν. Καί γάρ τους πλούτψ χομώντας, κα\ τούς πενίφ συζώντας , οΙκέτας τε χα\ δεστιότας , χα\ άρχομένους καί άρχον- τας, καΐ στρατιώτας χαΐ Ιδιώτας, κα\ τους τά σκή- πτρα τής οικουμένης χατέχοντοις, μία ύποδέχεται κολυμβήθρα, μία πάσι διδασκαλία προσφέρβται, μία πάσι μυστική προτίθεται τράπεζα και των πι- στευόντο]ν έκαστος Γσης άπολαύει μερίδος.
ΕΡΑΝ. Άλλά ταΟτα Θεδν τδν προφητευόμενον δείκνυσιν.
ΟΡΘ. Ου θεδν μόνον, άλλά χα\ άνθρωπον. Τούτου , δή χάριν, κα\ εύΟυς τήσδε τής προφητείας άρξάμε* ’ νος, /Ράβδον βλαστήσειν έκ τής ^ίζης εΓρηχεν Ίεσ- σαί* χα\ τήν πρό(^^ησιν συμπεράνας, άνΙλαβε τδ προοίμιον. Έφη γάρ ' c Κα\ Ισται ή ρίζα του Τεσσαι, χα\ ό άνιστάμενος άρχειν έθνών έπ’ αύτφ έθνη έλπιουσι, χα\ έσται ή άνάτιαυσις αύτοΰ τιμή. > Ίεσ- σαι δέ ό πατήρ του Δαβ\δ, πρδς δέ τδν Δαβίδ γέγονεν ή μεΟ' δρκιυν ύπόσχεσις. Ούκ άν δέ [Ράβδον βλαστή- σουσαν έξ Ίεσσα\ προσηγόρευσε τδν Δεσπότην Χρ:- στδν, ε’ι μόνον ήδει θεόν. Προείρηχε δέ ή πρόββησις χαΐ τήν τής οίκου μένης μεταβολήν, c Ένεηλήσθη γάρ, φησ\ν, ή σύμπασα γή του γνώναι τδν Κύριον, ώς υόωρ πολύ κατακαλύψαι θαλάσσας. ι
ΕΡΛΝ. Των μέν προφητικών έπήχουσα θέσπισμά^· των. Έβουλόμην δέ γνώναι σαφώς, ei καΙ των άπο- > στόλων δ θειος χορδς έκ σπέρματος Δαβ\δ βεβλαστη- κέναι κατά σάρκα έφη τδν Δεσπότην Χριστόν.
ΟΡΘ. Ούδέν έπήγγειλας δυσχερές, άλλά χα\ λίαν εύπετές τε κα\ Δάδιον. Άχουσον τοινυν του πρώτου τών άποστό).ων βοώντος, δτι c Προφήτης ών ό Δαβίδ, χαΧ είδώς στι δρχω ώμοσεν αύτφ ό θεδς, έχ καρπού της όσφύος αυτού άναστήσειν τδ κατά σάρκα τδν Χριστδν, καΟίσαι (5ά) έπι τού θρόνου αυτού, προϊδών έλάλησε περί τής άναστάσεως αυτού, δτι ούτε έγ- χατελείφθη είς^δου ή ψυχήαύτού, ούθ* ή σαρξ αυτού εΤδε διαφθοράν. » Έκ τούτων διαγνώναί σοι δυνατόν, δτι χα\ έκ σπέρματος Δαβίδ κατά σάρκα βεβλάστηχεν
·* Isa. II, δ, ι. Ibid. 6. ·» Isa. χι, I. »· Ibid. ΙΟ. n>id. 0. ··» Act. ιι, 50-51; Maith. χνι, 16. (54) καθ. Εϋ. prior babebat χαθήσαι.
£9 DIALOGUS I. -
6 Χρ:«τ^. xa\ οΰ βάρχχ (χένον, άλλά χα\ /
ύυχί;ν ιΐχτί.
ΕΡΑΝ. Τίς Ιτερος ταΰτα των άποττόλων έχή-
ΟΡΘ. ·Πρχ€ΐ μίν χα\ μίνος 6 μέγβς Πέτρος τή συμμαρτυρών · xal γάρ 6Δεσπ4της π? ρλ (55) τούτου μόνου xijv τής άληθείας (56) όμολογίαν &ξά- μενος, ΚδεβΛίωσε ταύτην τω άοιδιμψ μαχαρισμφ. Επειδή όΐ (37) έτέρων τούτο χηρυττόντοιν άχοΟοαι ποθείς, &χουοον Ιν Άντιοχεί^ι τής Πισιδίας Παύλου χιΐ Βαρνάβα δημηγορούντων. θ3το*. γάρ, του Δαβ'ιδ μνημονεύσαντες, ταΟτα έπήγαγον · < Τούτου ό βεδς άπδ του σπέρματος χατ* έπαγγελίαν ήγειρε τφ Ισραήλ Σωτήρα Ίησοΰν, ι χαλ τά έξής. Ra\ Τιμο- θέω δΐ έπιστέλλων 6 Οεσπέσιος Παύλος χα\ ταΰτα | τεόειχε· ι Μνημόνευε Τησοΰν Χριστόν έγηγερμόνον έχ νεχρών ix σπέρματος Δαβ\δ, χατά τό Εύαγγέλιόν μου. I Κα\ 'ΡωμαΙοιςγράφων ευθύς iv τψ προοιμίφ
τής Δαυίτιχής έμνημόνευσε συγγενείας. *Έφη δό ού- τως* f Παύλος δούλος Ιησού Χριστού, χλητός Από- στολος, άφωρισμένος είς Εύαγγέλιόν Θεού, 0 προ- ιπηγγείλατο διά των προφητών αύτοΰ έν Γ ραφαϊς άγίαις, περί τού ΤΙού αύτοΰ, τοΰ γενομένου έχ σπέρματος Δαβίδ χατά σάρχα , ι χαι τά έξής.
ΕΡΛΝ. ΣυχναΙ μέν αΐ Αποδείξεις κα\ Αληθείς. ΕΙπά δέ μοι, τι δήποτε τά έξής τής μαρτυρίας παρ- έλιπες;
ΟΡΘ. ·Ότι περί τής Ανθρωπότητας, Αλλ’ ού περ\ τής θεότητας Αμφιβάλλεις. Εί δέ γε περ\ τής θεότη· ^ τος ήμφισβήτεις, περ\ ταύτης Αν σοι τΑς Αποδείξεις προσήνεγχα. Πλήν Αρκεί τό φάναι f χατΑ σάρχα, > παραδηλώσαι τήν σεσιγημένην θεότητα. Κοινού γάρ Ανθρώπου διδάσκων συγγένειαν, ού λέγω,, Τοΰ δεϊνος ό δείνα χατά σάρχα υίός, άλλ* άπλώς, υίός^Ούτω χα\ ο θείας ευαγγελιστής τήν γενεαλογίαν Ιγραψεν *
« Αβραάμ γάρ, φησ\ν, έγέννησε τόν Τσαάχ, ι κα\
Λύ προστέθειχε xarA σάρχα * μόνον γάρ Ανθρωτδος ΰπηρχεν 6 IVadx. Παραπλησίως δέ χα\ των Α/Αων έμνημόνευσεν* Ανθρωποι γάρ ήσαν, ούδέν έξω τής φύσεεας ίχοντες, Περ\ μέντοι τοΰ Δεσπότου Χρισιοΰ Μαλεγόμενοι της ^ηθείας οΐ χήρυχες , χα\ τοΐς ΑγνοοΟσιν έπιδειχνύντες τήν κάτω συγγένειαν, τδ χατά σάρχα συνάπτουσι, ταύτη σημαίνοντες τήν | εεότητα, χαι διδάσχον^ς ώς ούχ Ανθρωπος μόνον. Αλλά χα\ (38) Θεός προαιώνιος δ Δεσπότης Χριστός.
ΕΡΑΝ. Πολλάς μέν χαι ΑποστολιχΑς χαΐ προφητι- χάς παρήγαγες μαρτυρίας · έγώ δέ τψ Εύαγγελιστή «είΟομαε λέγοντι * t *0 Λόγος σάρξ έγένετο. ι
ΟΡΘ. ΚΑγώ πείθομαι τή θεί^ ταύτη διδασχαλέ^, «οω δέ αυτήν εύσεβώς δτι σάρχα λαβών χαϊ ψυχήν λογιχήγ, λέγεται γεγενήσΟαι σαρξ. Εί δέ μηδέν έχ τής ήμετέρας φύσεως έλαβε ν 0 Θεός Λόγος, ούχ άλη- θ;1ς μέν αΐ πρός τούς πατριάρχας πςιρά τοΰ Θίού
·* Act. XIII, 23. Tini, ιι, 8. Rora. ι. 1-3.
Ed. Rom. et Lips. περί.
(36) Αλ. Utraqiie editio habet εύσεβείας.
IMMUTABILIS 7f»
carnem germinasse Christum Dominum, eiim<iue non sotum carnem, sed etiam animam habuisse.
ERAN. Quis reliquorum aposlolornm eadem pne« dicavit ?
ORTH. Satis quidem foret solius magni Petri testimonium ad confirmandam veritatem : nam et Dominus ab hoc solo editam veritatis confessio- nem recipiens insigni hanc approbatione ornavit. Sed quoniam alios hac de re tesUeoantes audire cupis, audi Paulum el Bariiabam in Antiochia Pi- aidisb coocionanles. Hi enim, cum Davidis mentio- nem fecissent, baac addiderunt : c Hujus Deus ex semine secundum promissionem eduxit Israeli Sal- vatorem Jesum I et qux sequuntur. Et ad Ti- motheum scribens divinas Apostolus hxc inter extera posuit : c Memor esto Dominum Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine Davidis secundum Evangelium meum Et ad Romanos scribens slaliin in principio ineniiiiit Davidicx cognationis. Sic enim dicit : c Paulus servus Jesu Christi, voca tus apostolus, segregatus ad Evangelium Dei, quod ante promiserat per prophetae suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui natus est cx semine Davidis secandum carnem **, · et qua sequuntur.
39 ERAN. Conferta quidem sunt hx ac verx demonstrationes. Dic mihi autem , cur reliquam te- stimonii partem omiseris ?
ORTH. Quia de humana natnra, non de divino ambigis. Quod si de divinitate dubitares, de ea libi demonstrationes protulissem. Sufficit tamen dicere, 4 secandum carnem, > ad declarandam divinitatem qux Bon exprimitur. De communis enim hominis cognatione verba faciens non dico : Hic illius secun- dum * carnem filius, sed simpliciter dico : filius. Sic et divinus evangelista genealogiam describens ; 4 Abraham enim, inquit, genuit Isaacum **, i et non adjecit seatiutum carnem^ quia Isaac homo tantum erat. Eodemque modo alios etiam commemorat : homines enim erani, nec quidquam habebant prxter (hnroanam) naturam. At de Christo Domino disserentes veritatis pnrcones, et ignaris cognatio- nem cum inferiore natura ostendentes , addunt sccimdum cornem, hac ratione divinitatem in- dicantes, et docentes iion hominem solum, sed etiam Deum xterAum esse Christum Dominum.
ERAN. Miilta^saneet apostolica et prophetica pro- tulisti testimonia : ego vero Evangelistx credo di- cent! : 4 Verbum caro factum est **. i
ORTH. Ego quoque assentior huic diviax doctri- nx. sed pie illam intelligo, quod carnem assumens, ct animam rationalem, caro factum esse dicitur. Quod si nihil ex nostra natura assumpsit Dens Ver- bum, verx non sunt patriarchis a Deo universo·
••Mallh. I, 2. Joan. I, U.
(37) δε. Locis cil. sequitur χαί.
(38) χαί. Ex ed. Rom. et Lips. suppletum.
7i THEODORETI EPISCOPI CYRENSIS 72
rum jurejurando sancitae promissiones, inutilis au- i tem 40 Judae benedictio , et falsa quae Davidi fa- cta est promissio. Supervacanea vero etiam Virgo, * quae Deo incarnato nihil naturae nostrae contulit. Prophetarum quoque praedictiones finem non ha- bent. Quare inanis quoque est praedicatio nostra, inanis fides nostra, vana quoque spes resurrectio- nis. Mentitur enim, ut videtur. Apostolus dicens : c Una resuscita vit et sedere nos fecit in coelestibus cum Christo Jesu*^ > Si enim nostrae naturae Christus Dominiis nihil habuit , falso primitiae no- strae appellatus est : corporis porro natura ex mor- tuis excitata non est, neque in coelo sedem a dex- teris consecuta. Quod si vero nihil horum obtinuit, quomodo nos Deus una resuscitavit et cum Christo sedere fecit, qui nihil ad eum secundum naturam- 1 attinemus ? Sed impium est haec dicere. Nam divi- nus Apostolus, licet nondum facta sit communis resurrectio, nec regnum coelorum credentibus exhi- bitum, clamat tamen : c Una resuscitavit et se- dere nos fecit in coelestibus cum Christo Jesu, i docens, cum primitiae nostrae resurrexerint*, et ad dexteram consederint, nos quoque resurrectionem omnino consecuturos esse; et primitiarum gloriae participes esse foturos qui naturam participant, fidemque susceperunt.
των όλων μεθ' δρχων γεγε'/ημέναι συνθηχαι, Ανδνη- τος δλ του Ίουδα ή εύλογία, ψευδής δέ ή πρδς τδν Δαβίδ έπαγγελία, περιττή δέ χα\ ή Παρθένος, ού^ν τής ήμετέρας φύσεως τω σαρχωΟέντι προσενε^χονί* θεψ. ΑΙ δε των προφητών προ^ ψήσεις τδ πέρας ούκ έχουαι. Κενδν ουν άρατδχήρυγμα ήμών, κενή δέ και ή π(9τις ήμών, ματαΐα Ιϊ χα\ τής άναατάσ·ως ή έλπ{ς. Ψεύδεται γάρ, ώς δοιχεν, ό Απόστολος λέ- γων · € Συνήγειρε χα\ συνεχάθισεν ήμαίς έν τοϊς έπουρανίοις έν Χριστώ Ίησοΰ. > ΕΙ γάρ μηδέν τής ήμετέρας φύσεως εΤχεν 6 Δεσπότης Χριστός, ψευδώς μέν ήμών άπαρχή προσηγόρευται * σώματος δέ φύσις έκ νεκρών ούκ έγήγερται, ούτε μήν έν ούρανφ τής έκ δεξιών χαθέδρας τετύχηχεν. Ε1 δέ μηδέν τούτων τετύχηχε, πώς ή μάς δ Θεός συνήγειρέ τε κα\ συν- εχάθισε τψ Χριστφ, τους μηδέν αύτώ κατά φύσιν προσήκοντας ; Αλλά δυσσεβές τδ ταΰτα λέγειν. 'Ο γάρ θειος Απόστολος, μηδέπιο μηδέ τής κοινής άναστάσεως γενομένης, μήτε τής τών ούρανών βασι- λείας το?ς πεπιστευχόσι παρασχεΟείσης. βοΛ· t Σνν- ήγειρε κα\ συνεχάθισεν ήμάς έν τοϊς έπουρανίοις έν Χριστψ ’ίησοΰ, ι διδάσκων ώς τής άπαρχής τής ήμών άναστάσεως, χα\ τής έκ δεξιών γενομένης χαθέδρας, τευξόμεθα χα\ ήμεϊς πάντως τής άνα- στάσεως, κα\ τή άπαρχή κοινωνουσι τήςδόξης οι κοι- νωνοΰντες τής φύσεως και μετειληφότες τής πιστεως
ERAN. Et multa et vera enarrasti : sed ego dicti evangelici sententiam scire velim.
ORTH. Interpretatione peregrina > tibi non est opus : Evangelista enim seipsum interpretatur. * i;um enim dixisset : c Verbum caro factum est, I subjunxit: t Et habitavit in nobis **'**; i hoc est, 41 fixo in nobis tabernaculo cameque ex nobis assumpta quasi templo quodam utens, caro factum dicitur. Et docens eum immutabile mansisse adjecit : i Et vidimus gloriam ejus, glo- riam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et ve- ritalis*^ » Etenim carne amictus paternam nobili- tatem pra* se ferebat, divinitatisque radios sparge- bat , et Dominicae potestatis fulgorem evibrabat, latentem naturam miraculis patefaciens. His similia sunt quae ad Philippenses scripsit divinas Aposto- lus : c Hoc sentite in vobis quod et in Christo Jesu : qui curo in forma Dei esset, non rapinam arbitra- tus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum ex- inanivit, formam servi assumens, ad similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Hu- miliavit semetipsum factus obediens usque ad mor- tem, mortem autem crucis*'. » Vide praedicationis consonantiam. Evangelista dixit : i Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; » Apostolus :
€ Servi formam accipiens. » Rursus dixit Evange- lista : c Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Uni- geniti a Patre ; i Apostolus : « Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequa- lem Deo. I Et, ut paucis dicam, ambo docent, eum,
EPAN. Ka\ πολλούς κα\ άληθεϊς διεξελήλυθας λά- γους · άλλ* έβουλόμην γνώναι του εύαγγελικοΰ ρητοΟ τήν διάνοιαν.
ΟΡΘ. Ού δεϊ σοι ξένης έρμηνείας * αύτδ; γάρ 6 Ευαγγελιστής έαυτδν έρμηνεύει. ΕΙπών γάρ , c Ό Λόγος σάρξ έγένετο, > έπήγαγε ' c Κα\ έσχήνωσεν έν ήμϊν * I τοΰτ' έστιν, έν ήμϊν σκηνώσας, και ol&j τινι ναφ χρησάμενος τή έξ ήμών ληφθείση σαρχ\, λέγεται γεγενήσθαι σάρξ. Κα\ διδάσκων ώς άναλ- λοίωτος έμεινεν, έπήγαγε* < Κα\ έθεασάμεθα τήν δόξαν αύτου, δόξαν ώς Μονογενούς παρά Πατρδς, πλήρης χάριτος χα\*άληθείας· ι Κα\ σάρκα γ^ περιβεβλη- μένος, έδείχνυ τήν πατρφαν εύγένειαν, κα\ τής θεό- τητος τάς άχτϊνας έξέπεμπε, και τής Δεσποτικής έξουσίας ήφίει τήν αΓγλην , ταϊς θαυματουργίαις άποκαλύτιτων τήν λανθάνουσαν φύσιν. Τούτοις Ιοιχεν & Φ'ιλιπττησίοις έγραψεν ό θείος 'Απόστολος* c Τούτο φρονείσθω έν ύμίν, δ χα\ έν Χριστψ Ιησού * δς έν μορφή θεού ύπάρχων, ούχ άρπαγμδν ήγήσατο τδ είναι ίσα Θεψ* άλλ' έαυτδν έκένωσε, μορφήν δούλου λαβών, έν όμοιώματι άνθρώπων γενό μένος, κα\ σχή- ματι εύρεθεις ώς άνθρωπος. Έταπείνωσεν έαυτδν, γενόμενος ύπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δέ σταυ- ρού. » Βλέπε τήν τών κηρυγμάτων συγγένειαν. *0 Ευαγγελιστής είπεν * t '0 Λόγος σάρξ έγένετο, κα\ έσχήνωσεν έν ήμϊν* ι δ Απόστολος* ι Μορφήν δού- λου λαβών. I *ϋ Ευαγγελιστής πάλιν Ιφη* c Έθεα- σάμεθα τήν δόξαν αύτού, δόξαν ώς Μονογενούς παρά Πατρδς* ι δ 'Απόστολος* ι *0ς έν μορφή Θεού ύπάρχων, οδχ άρπαγμδν ήγήσατο τδ είναι Γσα θεψ. ι Καί»
'^Ephes ιι,Ο. "··· Joan. I, U. 'Mbid. " Philipp. ιι, 5-8.
73 DIALOGUS I. - IMMUTABILIS. 74
συλλή^ην ε1π€?ν, άμψ^τεροι βιβίσχουυιν δτι θεδς Α cum Deus esset Deique Filius, et Patris gloria orna- £iv, xa\ Θβου ΓΙδς, χα\ τήν του Πατρδς περιχεόμενος tus, eamdemque haWet cum Genitore naturam et δόξαν, χα\ τήν αύτήν Ιχων φύοιν χα\ δύναμιν τψ potentiam, et cum esset in principio, et esset aputt γεννήτορι, ό έν άρχ^ ών, χα\ πρδς τδν Θεδν ών, χα\ iVeum, et Deus esset; crealurasque esset fabricatus, Θεδς ων, χα\ τ1;ν xxioiv δημιουργήοας, μορφήν Ελαβε servi formam assumpsisse. Et videbatur quidem hoc δούλου. Κα\ έδόχει μίν τούτο μόνον είναι δ ίωρ&το · solum esse quod cernebatur ; erat autem Deus bu-
ήν δλ βεδς, άνθρωπείαν περιχεόμενος φύσιν, χα\ mana natura indutus, et hominum 42 rcpsrans
τήν των Ανθρώπων πραγματευόμενος αωτηρίαν. salutem. Hoc signiflcat illud : c Verbum caro fa- Τούτο δηλοΐ τδ, ι Ό Αόγος σάρξ έγένετο, > κα\ τδ, clum est, » et ilJud, « Ad similitudinem hominum f Έν όμοιώματι Ανθρώπων γενόμενος, χα\ οχήματι factus, et habitu inventus ut homo, i H»)c enim so- εύρεθείς ώς Ανθρωπος, ι Τούτο γΑρ μόνον Εβλεπαν lum videbant Judsei, et ideo dicebant illi ; i Ob bo- ol Ιουδαίοι, διδ χα\ πρδς αύ:δν Ιλεγον ι Περ\ χαλου . num opus *ηοη lapidamus te, sed ob blasphemiam, Ιργου ού λιθΑζομεν οε. Αλλά περί βλασφημίας, δτι quod, cum sis homo, facias te ipsum Deum ··. · F*t
Ανθρωπος ών ποιείς σεαυτδν θεόν, ι Και πάλιν · rursus : c Hic homo non est ex Deo, quia Sabbatum
f θύτος 6 Ανθρωπος ούχ ΕστινΑπδ Θεού, δτι τδ ΣΑβ- ηοη servat*. » βατόν ού τηρεί. » ®
ΕΡλΝ. Ιουδαίοι διά τήν σφετέραν έτυφλωττον ERAN. Judaei propter infidelitatem suam caecu- απιστίαν, χα\ τούτου χάριν τούτοις έχρωντο τοίς tiebant, et hanc ob causam his verbis utebantur, λόγοις.
ΟΡΘ. Ei 6k xa\ τους Αποστόλους εΟροις πρδ τής ORTH. Αΐ si etiam apostolos ante resurrectionem ΑναττΑσεως ταύτα λέγοντας, δέχη τήν Ερμηνείαν; dixisse inveneris, recipisne interpretationem?
*Αχουω (59) τοίνυν αώτων έν τω πλοίψ, μετά τήν Audio itaque illos in navi, post redditam ingenti μεγίστην τής γαλήνης θαυματουργίαν, λεγόντων miraculo tranquillitatem dicentes : ■ Qualis est hic f Ποταπός έστιν ό Ανθρωπος οδτος, δτι και ή ΘΑ- homo, siquidem et mare βΐ venti obediunt ei · ? · λασσα χα\ ol Ανεμοι ύπαχούουαιν αύτω ; ι
ΕΡΑΝ. Τούτο μέν Αποδέδειχται * έχείνο δέ μοι ERAN. Hoc quidem demonstratum est: illud vero είτιέ ' ό θείος Απόστολος έν όμοιώματι αώτδν Ανθρώ- explica mihi , quomodo divinus Apostolus eum ad που γεγενήσθαι λέγει. similitudinem hominis factum dicat
ΟΡΘ. Τδ ληφθέν, ούχ όμοίωμα Ανθρώπου, Αλλά ORTH. Id quod assumpsit non similitudo horni- φύσις Ανθρώτα)υ. Μορφή γΑρ δούλου [φύσις δού- nis est, sed hominis natura. Nam forma servi [na- λου (iO)], χαθΑπερ χαΐ ή μορφή τού θεού φύσις νοεί- ^ tura servi], sicut et forma Dei natura Dei intclligi- ται θεού. Αύτδς μέντοι ό ταύτην λαβών, έν όμοιώ- tur. Ipse vero bac assumpta ad similitudinem bo- ματι Ανθρώπου έγένετο, χαΐ έν σχήματι εύρέθη ώς minis factus est, et habitu inventus ut homo. Cum
Ανθρωπος, θεδς γΑρ ών, έδόχει Ανθρωπος είναι δι* enim Deus esset, homo esse videbatur propter
f|V Ανείληφε φύσιν. '0 μέντοι εύαγγελιστής , τδ έν assumptam naturam. Evangelista autem illud , ad όμοιώματι Ανθρώπου γενέσθαι, σάρκα Εφη γε- similitudinem hominis factum esse, dicit carnem
νέσθαι. *1να δέ γνψς δτι τού έναντίου πνεύματός factum esse. Ut autem agnoscas 43 contrarii spi-
είσι μαΟηταλ oi τήν σάρκα τού Σωτήρος ήμων Αρνού- ritus discipulos esse, qui Salvatoris nostri carnem
μενοι, Αχουσον τού μεγάλου Ίωάννου έν τή Καθολική negant, audi magnum Joannem in Catholica diccn- λέγοντος · i DAv πνεύμα δ όμολογεί Ίησούν Χριστδν tem : t Omnis spiritus, qui confitetur Jesum Chri- έν σαρχΙ έληλυθέναι, έχ τού θεού έστι* καΐ πΑν stuminj^rne venisse, ex Deo est; et omnis spi- πνεύμα, β μή όμολογεί τδν Ίησούν έν σαρχ\ έληλυ- ritus qui non confitetur Jesum in carne venisse, cx
θέναι, έχ του θεού ούχ Εστι, κα\ τοΰτό έστι τδ του Deo ηοη est, et hic est spiritus Anticbrisli »
*Αντιχρίστου. >
EPAN. Πιθανώς μέν ήρμήνευσας. Έγώ δέ μαθείν D ERAN. Probabiliter hoc enarrasti. Ego autem έβουλόμην, δπως οί πα).αιο\ τής Εκκλησίας δι- scire velim , quomodo antiqui Ecclesiae doctores
δάσκαλοι τδ, c Ό Αόγος σΑρξ έγένετο, ι νενοήχασιν. illud, «Verbum caro factum est·, i intellexerint.
ΟΡΘ. Έδει μέν σε πεισθήναι ταίς Αποστολιχαίς ORTH. Decebat quidem te in apostolicis et pro- xa\ προφητιχαίς Αποδείξεσιν. Επειδή δέ χα\ τΑς pheticis probationibus acquiescere. Quia vero etiam των Αγίων Πατέρων Ερμηνείας Επιζητείς, έγώ σοι sanctorum Patrum interpretationes requiris, ego χα\ ταύτην, συν θεψ φΑναι, προσοίσο) τήν Οερα- hanc quoque tibi, Deo juvante, adhibebo medicinam, πείαν.
I EPAN. Μή μοι παραγΑγης Ανδρας Ασήμους ή ERAN. Ne mihi obscuros viros vel ambiguos a;l-
Αμφίβόλους * των γΑρ τοιούτων τήν Ερμηνείαν ού duxeris. Talium enim interpretationes non reci- δέςομαι. piam.
·· Joan. X, 55. ‘ Joan. ix, 16. · Matih. viii, 97, ■ Philipp. ti, 7. · I Jean. iv ,9,3. · Joan. i, 44.
(39) αχούω — ύπαχ. αύτφ. Haec una cum seq. (40) φύσ. δ. Desid. U. cc. Abest etiam avcrsici e Τούτο — λέγει Eranistae iribuuntur iii edit. Rom. Lat. Strigelii.
I et Lips.
PATROi^ Gb. LXXXIII.
3
75 THEODORETI EPlSCOPi CVUZ.XSIS
ORTH. Videturtie libi flde dignus celeberrimus ille AlbannsiuS) clarissimum lumen Ecclesiae Alexan- drinae ?
ERAN. Omnino , ut qui yeritatis * doctrinam aerumnis quas perpessas est confirmavit.
ORTH. Audi ergo ipsum scribentem ad Epicte- tum. Sic autem dicit : i Id quod a Joanne dicitur : Verl>um caro *(oawn e$i , hanc habet sententiabo, quatenus ex simili exemplo elici potest. Pauli enim verba sunt ; Chriitus factus est pro noHs maledi· Cito *. 44 Quemadmodum non quod ipse maledi- ctio Xactus sit, sed quod pro nobis maledictio- nem suscepit, factus dicitur maledictio : ita non quod conversas sit in carnem, sed quod pro nobis carnem assumpsit, dicitur factos caro. » Haec quidem divinissimus Atbanasius. Gregorius vero (Nazianzenus) , cujos apud omnes Illustre no- men est, qui olim regiam urbem in Bospori ostio sitam rexit, et postea Nazianzum incoluit, contra Apollinaris praestigias sic ad Cledonium scripsit.
ERAN Clarus vir, et veritatis propugnator fuit.
ORTH. Andi ergoipsutn dicentem : c Hoc igitur, Verbum caro factum est, simile videtur illi , quod ct peccatum factus esse dicitur, et maledictio : non quod Dominus in haec mutatas sit, (qui enim id fieri posset?) sed quia per id quod bsec suscepit, iniquitates nostras sustulit, et morbos poruvit
ERAN. Congruit ulriusque intecpretatio.
ORTH. Quoniam ergo tibi australium ^ et borea- lium partium pastores consentire ostendimus, age ad celeberrimos quoque occidentis episcopos te velat hospitem deducamus, qui alia quidem lingua, sed non alia sententia, enarrationem conscripse- runt.
45 ERAN. Audio Ambrosium , qui Mediolani episcopalem sedem ornavit, et contra omnes hsere- ses praeclare decertasse, et pulcherrima apostolo- rumque doctrinae congruentia scripsisse.
ORTH. Ejus tibi interpretationem proferam. Haec autem dicit in libro De fide (41) : c Scriptum est, inquiunt, quia Verbum caro factum est. Scri- ptum esi, non nego. Considera quid sequatur. So-
*Ga)at. 111, 15. Isa. uii, I.
(41) De incarnationis Dominicae sacramento, c. 6, t. II edit. Benedict. p. 716 seq.
(42) το?ς — έχόρωσεν. Haec in ed. Rom. et Lips. cohaerent cum sequentibus Άχουε x. τ. λ.
(43) Τ6 γάρ x. τ. λ. Locus iste exstat in edit. Bened. tom. i , p. ii, p. 907.
(44) τούτφ. Loco cit. leg. τούτο.
(45) ώσπερ — σΑρξ γεγονέναι. Editio Bened. ita babet : Ka\ ώσπερ ούχ αυτδς γέγονε χατάρα, άλλ* δτι τήν ύπέρ ήμών άνεβέξστο χατάραν, είρηται χατάρα γεγονέναι ουτωχαΙσΑρξ γέγονεν, ού τραπείς εις σαρχα, άλλ* δτι σάρκα ζώσαν ύπ^ρ ήμών άνέΧαβε, χα\ .γέγονεν άνθρωτιος.
(4ο) χατάρα. Des. in edit. Rom. et Lips.
(47) t6 ούν X. T. λ. Exstat hic locus in epist. pri-
ΟΡΘ. Άξιόχρεως eUai σοι Soxef 'Αθανάσιος έχεινος ό πολυθρύλλητος, ό φανάτατος της των 'Αλε- ξανδρέων 'Εκκλησίας φωστήρ;
ΕΡΑΝ. Πάνυγε· τοϊς γάρ ύπίρ τής άληθείοις πα- Οήμασι τήν διδασκαλίαν έχύρωσεν (42).
ΟΡΘ. Άχουε τοίνυν αΟτου πρδς Έπίκτητον γε- γραφότος * λέγει δέ οΟτως * c Τδ γάρ (43) παρά τφ Ιωάννη λεγόμενον, *0 Αόγος σάρξ έγέτατο, τού- την έχει τήν διάνοιαν , καθώς χα\ έχ του όμο(ου τούτφ (44) δυνατδν εύρεΤν. Γέγραπται γάρ παρά τφ Παύλφ* Χριστός ύπέρ ή/ίώr γέγοτε πατάρα. "ύσπερ (45) ούχ δτι αύτδς γέγονε χατάρα, άλλ* δτι τήν ύπέρ ήμών έδέξατο χατάραν, χατάρα (46) εΓρη« ται γεγονέναι, ούτως ούχ δτι τραπείς είς σάρχα, άλλ* δτι σάρχα ύπέρ ήμών άνέλαβε, λέγεται σάρξ γέγονέ· ναι. I Ταύτα μέν ό θειότατος 'Αθανάσιος. Γρηγόριος δέ, φ χλέος παρά πάσι πολύ, δ πάλαι μέν τήν βασι- λεύουσαν πόλιν τήν έπ\ τφ στόματι τοο Βοστιόρου χειμένην Ιθυνας, ύστερον δέ τήν Ναζιανζδν οΙχήσας, χατά της Άπολιναρίου τερθρείας ώδε πρδς Κληδό- νιον έγραψε V.
ΕΡΑΝ. Περιφανής ό άνήρ, καί πρόμαχος της εύ- σεβείας γεγένηται.
ΟΡΘ. Άχουε τοίνυν αΰτου λέγοντος* Τ6 ουν (47) '0 Αόγος σάρξ έγέτετο, ίσονμοι δοχεί γίνεσθαι (48) τφ χα\ άμαρτίαν αύτδν γεγονέναι λέγεσΟαι χαΐ χατάραν, ούχ είς (49) ταΰτα του Κυρίου μεταποιη- θέντος, (πώς γάρ ;) άλλ' ώς διά του ταυτα δέξασθαι τές άνομίας ήμών άναλαβόντος, χα\ τάς νόσους βα> στάσαντος.
ΕΡΑΝ. Σύμφωνος άμφοτέρων ή έρμηνε(α.
ΟΡΘ. Επειδή σοι τούς τά νότια κα\ βόρεια ποι- μάναντας συμφωνούντας έδείξαμεν, δεύρο δή σε χαΐ πρδς τούς Αοιδίμους τής έσπερίας ξεναγήαωμεν δι- δασκάλους , 0? γλώττη μέν έτέρα, διανοία δέ ούχ έτέρα, τήν έρμηνείαν συνέγραψαν.
ΕΡΑΝ. 'Αμβρόσιον άχούω, τδν τήςΜεδιολάνων (50) τδν άρχιερατιχδν διαχοσμήσαντα θρόνον, ήριστευχέ- ναι μέν χατά πάσης αΙρέσεως, συγγεγραφέναι δά χάλλιστα χα\ τή των άποστόλων διδασκαλία συ μβα^ νοντα.
ΟΡΘ. Αύτού σοι τήν έρμηνείαν προσο(σω. Λέγει δά ταύτα έν τφ Περί χΐστεως λόγφ· # 'Αλλά, φησ\, γέγραπται δτι * Ο Αόγος σάρξ έγέτ^το (51). Τ6 γραφέν ούχ άρνούμαι. 'Αλλά θεάσασθε τδ λεγόμενον.
ma ad Cledonium, t. i edit. Paris, p. 744.
(48) fo. μ. δ. γ(ν. Loc. cit. leg. Γσον δοχεί μοι δύνασθαι.
(49) ούχ είς— βαστάσαντος.ΐη edit. Rom. et Lips. exstant tantum baec pauca, έως χα\ τάς νόσους ήμών βαστάσαντος. Strig., sicut et infirmitates no- stras portavit. Sed editio Paris, consentit cum no- stra lectione.
(50) Ed. Rom. et Lips. Μεδιολάνου.
(51) Αλλά -■ έγένετο. Haec Eranistae tribuuntur in ed. Rom. et Lips., sed perperam, cum sint ver- ba Ambrosii. Interpretatio Graeca non consentit quidem cum Latinis ; noluimus tamen textum Am- brosii mulare.
77 DIALOGUS l -
•Ει«τοιγάρ· Καϊ έσκήνωσβτ iriiftir, τουτ' Ιτ«ν, j έν σαρχ\ έσχήνωκν άνθρωπεία. Θαυμάςβις ουν έφ* οΓς γέγρβπται, '0 Αάγος σάρξ έγέreτo, της σαρχδς άναληφθείαης παρά του Θεού Α^γου, άπότε χα\ ι»ρΙ &μαρτ(ας, ήν μή Ιτχεν, εΓρηται δτι γεν^μενος Αμαρ- τία. Τοΰτ’ Ιστιν, ο6 φύσις χα\ ένέργεια Αμαρτίας έγένετο, Αλλ* Γνα τήν ήμετέραν Αμαρτίαν σταυρώαη βαρχί. Άπόαχωνται ούν λέγειν τήν του Λόγου φύαιν ήμαΐφβαι» μετειλήφθαι. Άλλος γάρ έστιν ό Αναλα- 6ών, χολ Αλλοτ^ Αναληφθόν. ι Μετά τούτους προο- ήχε( τών «ρΑς ήλιον Αν ίαχοντα βιβααχάλοτ; ΑχοΟσαι* τούτο γάρ ήμΓν μόνον της οΐχουμένης ύπολέλειιτται τμήμα. Κ.αΙ Ιδει μέν τσύτους πρώτους μαρτυρήσαι τή ΑληΟείφ · πρώτοι γΑρ μετίσχον των Αποατολιχών χηρυγμΑτων. Επειδή δέ κατά των πρωτοτόκων τής εύαεβείας παίδων τάς ύμετέρας ήχονήοατε γλώααας, ^ του ψεύδους αύτάς παραθήξαντες θηγάνη, τήν I αχάτην αύτ<λς Απενείμαμεν χώραν, Γνα των Αλλων Απαχοϋσαντες πρώτον, είτα τοΓς έχείνων παραθέντες τά τούτων, δαυμάαητε μλν τήν συμφωνίαν, παύ- σησΟε βΙ τής γλωσσαλγίας. Αχούσατε τοίνυν Φλα- διανου, δς τής Άντιοχέων Εκκλησίας έπ\ πλεΐστον σοφώς έχίνησε τά πηδάλια, χα\ του Άρειανιχού χλύδω'^ος χρείττους άπόφηνεν Ας Ιχυβέρνησεν Εκ- κλησίας, τδ ευαγγελικόν ^ητδν έρμηνεύοντος. ι '0 Λόγος, φησ\, ίτάρζ ifirero, χαΐ έσχήψ^ωσετ έτ ή/tTr. Ούχ είς σάρκα μεταδέβληται, ούδΙ άπέστη του είναι Θεός, άλλ' έκεΤνο μίν ήν άΐδίως, τούτο Βϊ γέγονεν οίχονομικώς, αύτδς οίκοδομήσας τί»ν έαυτου ναόν, κα\ ένοικήσας τψ παθητψ γεννήματι (52). ι ^ Εί δέ και των παλαιών Παλαιστινών άκουσαι ποθείς, ύπόσχες Γελασίιρ τφ θαυμασίφ τά; άχοάς, δς τήν Καισαρόων έπιμελώς έγεώργησε. Λέγει δέ χα\ ταύτα είς τήν τής Δεσποτικής έπιφανείας πανήγυριν* t Μάθε τήν Αλήθειαν παρά Ιωάννου τού άλιέως λέγοντος, ΚαΙ δ Λόγος σάρξ έγέτοτο, οΟκ αύτδς μεταδληθείς, άλλ’ έν ήμιν σκηνώσας. ’Έτερονσχηνή, χα\ έτερον 6 Λόγος * έτερον ό ναός, κα\ έτερον ό ένοικων αΟτφ βε0ς·* >
ΕΡΑΝ. Θαυμάζω λίαν τήν συμφωνίαν.
ΟΡβ. Ίωάννην δέ, τδν μέγαν τής οΐχουμένης λαμπτήρα, δς πρώτον μέν τήν Άντιοχέων φίλοτίμως ήρδευσεν Εκκλησίαν, ειτα τήν βασιλεύουσαν σοφώς έγεώργησεν, ούχ ήγή τδν Αποστολικδν τής πίστεως τετηρηκέναι κανόνα; ^
ΕΡΑΝ. Πάνυγε άξιάγαστον τούτον ύπείληφα τδν διδάσκαλον.
ϋΡΘ. Οΐτος ό πάντα Αριστος τόδε τδ εύαγγελικδν ήρμήνευαε χωρίον, ώδε δέ φησιν « "Οστε (55) δταν
IMMUTABILIS. . 7ί
, quitur enim : Et habitavit tn nobis, hoc est, in carae inhabitavit hamana (5A). Miraris ergo quia* scriptum est ; Verbum taro factum est , cum caro assumpta sit a Deo Yerbo, quando et de peccato quod non habuit, scriptum est quia peccatum fa^ ctns est. Hoc est, non peccati natura et opertio effectus est, sed ut peccatum nostrum ia carne cru- cifigeret. Desinant ergo dicere, Verbi naturam mu· tatam esse, quod caro assumpta sit.|Aliud est enim qui assumpsit, et aliud quod assumptum est (55). i Post hos convenit doctores orientales audire : baec enim nobis sola pars restat ex orbe terrarum. 4Q Et decebat hos primos testimonium perhibere veri· tati, qui doctrinam apostidicam primi sunt amplexi. Sed quoniam adversus primogenitos pietatis filios ^ linguas vestras acuistis, mendacii cotem adhibentes, ultimum eis locum dedimus, ut cum alios prius au- diveritis, horum deinde dicta cum illorum dictis comparantes, concordiam omnium admiremini, ct linguoe petulantiam comprimatis. Audite igitur Fla- vianum, qui Antioehen» Ecclesiae clavum longissimo tempore sapienter tenuit, Arianaeque tempestatis victrices effecit Ecclesias quas gubernabat, evange- licum dictum explanantem. i Verbum, inquit, taro factum est, et habitavit in nofts. Non in earnem mu- tatum est, neque Deus esse desiit : sed illud quidem erat ab aeternitate, hoc vero factum est ex dispen- satione, ipse sibi templum sedificans, et habitans in passibili creatura. > Si autem etiam veteres Palae- . stinos vis audire, praebe aures admirando impri- * rois Gelasio , qui Caesareensem Ecclesiam diligen- ter excoluit. Haec autem ejus sunt verba in con- cione de apparitione Dominica : c. Disce veriiatem-a Joaniie piscatore dicente : Verbum caro factum est, non ipsum mutatum, sed in nobis tanquam in tabernaculo habitans. Aliud est tabernaculum, aliud Verbum : aliud templum, et aliud in ipso ha- bitans Deus. »
ERAN. Valde miror consonantiam.
ORTH. Joannem vero (Chrysostomum), magnum orbis lumen, qui primam quidem 47 Antiochenam magna cum laude irrigavit Ecclesiam, deinde re- giam urbem sapienter coluit, annon putas apoeto- ) licam fidei regulam tenuisse?
*ERAN. Admiratione dignissimum hunc doctorem existimo.
ORTH. Ilie igitur longe prsestantissimus evange- licum bunc locum interpretatos est. Sic autem lo-
(5^ Ed. Rom. etLips. πάθει τψ γενήματι.
(55) ώστε κ. τ. λ. Integrum locum vide 1. 11 Ope- ram Chrys. EdH* Savilti, p. 598.
(50) hoc est — Aamona. Ita legimus apud Andiros. 1. c. t Hoc est istud Verbum quod ^niem susce- pit, hoc habitavit in nobis, hoc est, in carne habi- tavit humana. » Desunt hoc loco ause apud Am- bros. sequuntur, let ideoEmmanuei — qui pendet
(sSj^oc est — assumptum est. Itec ila apnd Am·^
bros. legimus : < Hoc est non natura operatione- que peccati, utpote in similitudinem carnis pec- cati metus, sed ut peccatum nostrum in sua carne crucifigeret, susceptionem pro nobis infirmitatum obnoxii jam corporis peccati carnalis assumpsit. Desinant ergo dicere naturam^ Verbi in corporis naturam esse mutatam ; ne ^ri interpretatione videatur natura Verbi in contagium mutata peo· cati. Aliud est enim quod assumpsit, et aliud quod assumptum est.
THEeDORETI EPISCOPI CYRENSVS 80
quhiir ; < Quare quQiulo audis, Verbum caro factum i est, nc turberis, nec animum dejicias. Non enim substantia in carnem mutata est (hoc enim extremae iropietatia est), sed id quod erat manens, sic servi formam accepit. Quemadmodum enim, quando di- cit : Christus nos redemit a maledictione legis , factus pro nobis maledictio non hoc dicit, quod ejus substantia propriam gloriam exuens in maledi- ctionis substantiam conversa sit (hoc enim nec dxmones ipsi cogitarint, neque qui valde amentes, et communi sensu naturali orbati fuerint : tantam res habet cura impietate conjunctam insaniam) : non hoc ergo dicit , sed quod nostram in se trans- ferens maledictionem, non permitit nos esse dein- ceps maledictos : ita etiam hic carnem dicit ipsum factum esse, non mutata in carnem substantia, sed ] hanc assumendo, ilia manente integra. > Quod si 4^ tibi cordi est etiam Severianum Gabalorum audire pastorem, ejus quoque interpretationem tibi pro- ponam, tu aurem adhibe. i Illud, Verbum caro far- ctum est, non ipsum a sua natura excidisse, sed nostram naturam suscepisse significat. Si enim fa- ctum est de mutatione iutelligis, si audieris Paulum dicentem : Christus nos redemit a maledictione legis, factus pro nobis maledictio, an de natura et in male- dictionem motatione accipies? Sicut ergo factus maledictio, nihil aliud significat, quam quod nialcdU ctionem nostram in se susceperit : sic etiam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, nihil aliud quam carnis assumptionem significat. >
ERAN. Admiror «virorum istorum concordiam et consensum. Omnes enim dicta evangelica sic interpretati sunt, ac si unum in locum convenientes opinionem suam simul una conscripsissent.
ORTU. Maximo quidem illos intervallo et montes et maria distinguunt, sed eorum consensioni distan- tia nihil obstitit : omnes enim eadem spirituali gra- tia afliati sunt. Proferrem etiam tibi fortissimorum veritatis propugnatorum Diodori et Theodori enar- rationes, nisi viderem * vos infenso in hos animo esse, Apollinarisque in eos odio et malevolentiae successisse. Vidisses enim hos etiam caeteris con- sonantia scripsisse, et ex divino fonte fluenta hau- sisse, fivosque et ipsos quoque Spiritus exstitisse. 49 Sed hos quidem praetermittam, quia implaca- bile bellum adversus eos suscepistis. Ostendam vero tibi celeberrimum Ecclesiae doctorem, et illius de divina incarnaUone sententiam , ut cognoscas de suscepta natura quid senserit. Audivisti enim pror-
«••“Galal. 111,13.
(56) ίσχ. Des. 1. c. ubi sic leg. τοΟτο γάρ τής &σε6ε(ας έ9τ\ν χα\ έννοήσαι.
(57) Ιλ. Loco cit. leg. άνέλαβε. Quae h. 1. desunt, ita se habent: Τίνος οδν evexcv τψ,έγένετο, κέχρητας ^ήματι; τά των αίριτιχών έμφράττων στόματα. Ε- πειδή γάρ είσιν οΐ λέγοντες, οτι φαντασία τις ήν, κα\ ύι^χρισις, χα\ ύπόνοια τά τής οικονομίας άπαντα, άνωθεν αύτων προαναιρών τήν βλασφημίαν, τδ έγέ-
άκούστ);, Ό λόγος σαρξ, ίγίτετο, μή θορυβηθής. μηδ^ καταπέσης. ^ ϋύ γάρ ή ούσία μετέπεσεν εΙς σάρκα* τούτο γάρ της έσχατης (56) άσεβείας Ιστίν άλλά μένουσα δπερ έστ\ν, οΟτω τοΟ δούλου τήν μορ- φήν Ιλαβεν (57). ·Όσπερ γάρ, δταν λέγη. Χριστός τ\μάς έξτ{γόρασεν έκ της κατάρας τον νόμοχ\ γενόμετος ύΛέρ.'όιμών κατάρ^α, οΟ τουτό φησιν, οτι ή ούσία αυτού τής οΐχείας άτιοστάσα δόξης εις χατάραν ουσιώδη ( τούτο γάρ ούβέ οί δαίμονες αν έννοήσαιεν, ούδ* οΐ σφόδρα άνόητοι, χαΐ των κατά φύσιν άπεστερημένοι φρένων* τοσαύτην Ιχει μετά τής άσεβείας και τήν παράνοιαν ), ου τούτο (58) ούν λέγει, άλλ’ δτι τήν καθ' ήμών χατάραν δεξάμενο:, ουκ άφίησιν ήμάς έπαράτους είναι >λοιπόν * ούτω δ» καλ ένταΰΟα σάρκα φησ\ν αύτδν γεγενήσθαι (59 j, ού μεταβαλόντα εί; σάρχα τήν ουσίαν, άλλ' άναλα- βόντα αύτήν, άνετιάφου μενούσης έκείνης. » ΕΙ δέ σοι φίλον κα\ Σευηριανού τού Γαβάλων έπακούσαι ποιμένος, Ιγώ κα\ τούτου σοι προσοίσω τήν έρμη- νείαν, αύιδς δέ παράσχες τήν άκοήν. c Τδ γάρ, Ό λόγος σλρξ έγένετο, ού μετάπτωσιν τής φύσεως σημαίνει, άλλά τήν άνάληψιν τής ήμετέρας φύσεοίς. ΕΙ γάρ τb/Eγόrετo, μεταβολήν νομίζεις, έάν άκού- σης Παύλου λέγοντος. Χριστός ήμας έξηγόρασεν έκ της κατάρας τον νόμον, ^ε^^όμενος ύ.τέρ ήμών κατόρα, είς φύσιν χα\ μετατροπήν κατάρας εκλαμ- βάνεις τήν λέξιν ; "Ωσπερ ου ν τδ γεννμενος κατάρα ουδέν έτερον σημαίνει, ή οτι χατάραν τήν καθ* ήμών είς έαυτδν έλαβεν, ουτω κα\ τδ, '0 λόγος σαρξ έγένετο χαϊ έσκή-νωσεν εν ήμίν, ούδέν άλλο παρ- 1 ^στησιν ή τής σαρχδς τήν άνά).ηψιν.
ΕΡΑΝ. "Αγαμαι (60) τής συμφωνία; τους άνδρας. •Απαντες γάρ τήν αυτήν έρμηνείαν των εύαγγελικών βητών έποιήσαντο, ώσπερ είς ταύτδν συνελθόντες, καί τδ κοινή δόξαν συγγράψαντες.
ΟΡβ. Μέγιστα μέν αυτούς άπ' άλλήλων χα\ δρη χα\ πελάγπ διίστησιν, άλλά τήν συμφωνίαν ούκ έπή- μανεν ή διάστασις* ύπδ μιάς γάρ άπαντες πνευμα- τικής ένηχήΟησαν χάριτος. Προσήηγκα άν σοι κα\ τών νικηφόρων τής εύσεβείας άγωνιστών Διοδώρου χα\ θεοδώρου τάς έρμηνείας, εί μή δυσμενώς ύμάς έώρων περ'ι τούς άνδρας διακειμένους, και τής Άπολιναρίου, περ\ αύτούς άπεχθείας κληρονόμους γεγενημένους. Έθεάσω δ' άν και τούτους συν(·:δά γεγραφότας, κα\ έκ τής θείας πηγής άρυσαμένου; ^ τά νάματα, και κρουνούς κα\ αύτούς γεγενημένους του Πνεύματος. Άλλά τούτους μέν παραλείψιο · άσπονδον γάρ κατ' αύτών άνεδέξασθε πόλεμον. Έη- δείξω δέ σοι τδν πανεύφημον τής Εκκλησίας διδά- σκαλον, χα\ τδ έχείνου περ\ τής θείας ένανθρωπή-
νετο τέθεικεν,^ού μεταβολήν ούσίας, άπαγε, άλλά σαρχδς άληΟινής άνάληψιν παραστήσαι βουλόμενος.
(581 τούτο. Loco cit. praem. δή.
(59) γεγ. Ed. Savil. γενέσθαι.
(60) Άγαμαι κ. τ. λ. Tantus omnino est utriiisqne loci consensus, ut prioris quasi epitome sit poste- rior. Exstant etiam nonnulla inter Ghrysostoii-i scripta, quae ab aliis Severiano tribuuntur'
bl DIALOGUS I. ~ niMUTABILTS. 82
β·ως φρόνημα, ινα γνψς τ(να πβρ\ τής ληφΟΐίση,* Α sus Tgnatiani illuni, qui dc Pciri dextera pontiQca* φύσεως. Άκήκοας πάντως Ιγνάτιον έκεΤ- tus gratiam suscepit, et post administratam Eccle·
vov δς, διά τής τού μεγάλου Πέτρου δεξιάς, τής siam Antiochenam martyrii coronam adeptus est; άρχΐ£ρω(ΐύνης τήν χάριν έδέξατο, κα\ τήν Εκκλησίαν et !rei»®um, qui Polycarpi auditor et discipulus fuit, ‘ΛντιοχΙων ίθύνας, τδν τού μαρτυρίου στέφανον lumenqiic occidentalium Gallorum, et Hippolytum
άνεδήσατο· κα\ ΕίρηναΤον, δς τής Πολυκάρπου διδα- ac Methodium pontifices et martyres, et alios, quo-
ίχ/αλιας άπήλαυσεν, έγεγδνει δΙ φωστήρ Γαλατών rum placitis nomina quoque adjungam, των Ισπερίων, κα\ 'Ιππόλυτον, κα\ Μεθόδιον, τους άρχιερέας κα\ μάρτυρας, κα\ τούς άλλους, ών ταΤς βιοζτχαλίαις τάς προσηγορίας συνάψω.
ΕΡΑΝ. Ποθούντί μοι χα\ τάσδε προσοίσεις τάς ERAN. Valde cupienti mihi etiam haec testimonia μαρτυρίας. propones.
ΟΡΘ. Άκουσον των άνδρών τήν άποστολικήν προ- ΟΠΤΗ. Audi “ergo viros apostolicam doctrinanl φερόντων διδασκαλίαν. sonantes.
Τον άγίον ΊγτατΙον έΛΐσκό:ιου ΆντιοχεΙας Sancti Ignatii eyi$copi Antiocheni et martyris»
xal μάρτνρος» ^
B
Έκ rqc Σμνρναίονς (61) έχίστοΛής. Ex epistola ad Smyrnaeos. Viante cumnhieque per^
ΙΙεπληροφορημένους (6^) άληθώς (63) είς τδν Κύριον suasos de Domino nostro, qui est ex genere Davidis
ήμών, δντα έχ γένους Δαβ\δ κατά σάρκα, Υίδν θεού secundum carnem, et Filius Dei secundum divini-
κατά θεότητα χαΐ δύναμιν (64), γεγεν^^ημένον (65) tatem et potentiam : qui 50 ^^re natus est cx Vir-
αληθώς έχ Παρθένου, βεβαπτισμένον ύπδ Τωάννου, gine, et baptizatus a Joaiine, ut omnis ab ipso justi-
tvx πληρωΟή πάσα δικαιοσύνη ύπ' αυτού, άληθώς tia impleretur : vere sub Pontio Pilato et Herode
έπ> Ποντίου Πιλάτου κα\ Έρώδου τετράρχου καθ- tetrarcha pro nobis crucifixus in carne. — Ejusdem,
ηλωμένον ύπερ ήμών σαρκί. — Τον αύτον έχ της ex eadem epistola. Quid enim prodest, si quis me
αΰτης έπιστοΛής. Τί γάρ ώφελει , εΓπερ με laudet. Dominum autem meum blasphemet, non
έπαινει τις, τδν δέ Κύριόν μου βλάσφημε!, μή όμο- confiteiis eum carnem gestare? Quod qui non pro-
λογών αύτδν σαρκοφόρον ; '0 δέ τούτο μή λέγων, fitelur, plane ipsum negat , cadaver portans. —
τελείως αύτδν άπήρνηται ών νεκροφόρας (66). — Ejusdem, ex eadem epistola. S\ enim opinione iuninm
Tov αύτον έχ τής αυτής έπιστοΛής. ΕΙ γάρ τφ haec a Domino nostro gesta sunt, ego quoque opi-
οοχείν ταύτα έπράχθη ύπ6 τού Κυρίου ήμών, κάγώ nione vinctus sum. Cur autem meipsum morti tra- τώ δοχεΙν δέδεμαι. Τί δέ χα\ έμαυτδν έκδοτον δέδωχα Q didi, ad ignem, ad gladium, ad bestias? Verum qui τώ Οανάτφ. πρδς πύρ, πρδς μάχαιραν, πρδς θηρία ; vicinus gladio, vicinus et Deo. Solum iii nomine
*Λλλ' δ έγγύς μαχαίρας, έγγύς θεού (07). Μόνον έν Jesu Christi, ut passionum ejus socius fiam, omnia
τώ δ'/όματι Ιησού Χριστού, είς τδ συμπαΟεϊν αύτψ sustineo, ipso me corroborante, homine perfecto, *
πχ<;τα ύπομένω, αυτού με ένδυναμοΰντος, τού τε * quem aliqui ignorantes negant. — Ejusdem, ex ypi-
λείου ανθρώπου (GS), ον τινες άγνοούντες άρνούνται. stola ad Ephesios. Deus enim noster Jesus Christus
— Γον αντοϋ έχ τής αρές Έφεσίονς έΛίστοΛής. in Mariae utero gestatus est secundum Dei dispensa-
Ό γάρ θεδς ήμών ΤησοΟς Χριστδς, έκυοφορήθη ύπδ tionem, ex semine quidem Davidis, sed ex Spiritu
Μαρίας, χατ'οίκονομίανθβού,έχ σπέρματος μένΔαβ\δ, sancto : qui natus est, et baptizatus, ut mortalitas έχ (69) Πνεύματος δέ άγιου, δς έγεννήθη, κα\ έβαπτί- nostra purgetur. — Ejusdem, ex eadem epistola. Si
σθη, Γνα τδ θνητδν ήμών καθαρισθή (70). ~ Του quidem singuli omnes universe in gratia nominatim
αυτού έχ τής αύτής έ.τιστοΛής. ΕΓ τι (71) οΐ convenitis in una fide,